श्री दसम् ग्रन्थः

पुटः - 90


ਬਾਹ ਕਟੀ ਅਧ ਬੀਚ ਤੇ ਸੁੰਡ ਸੀ ਸੋ ਉਪਮਾ ਕਵਿ ਨੇ ਬਰਨੀ ਹੈ ॥
बाह कटी अध बीच ते सुंड सी सो उपमा कवि ने बरनी है ॥

मध्ये छिन्ना गजकन्दसदृशः बाहुः कविना एवं चित्रितः।

ਆਪਸਿ ਮੈ ਲਰ ਕੈ ਸੁ ਮਨੋ ਗਿਰਿ ਤੇ ਗਿਰੀ ਸਰਪ ਕੀ ਦੁਇ ਘਰਨੀ ਹੈ ॥੧੪੪॥
आपसि मै लर कै सु मनो गिरि ते गिरी सरप की दुइ घरनी है ॥१४४॥

तत् परस्परं युद्धं द्वौ सा नागौ पातितौ doen.144.,

ਦੋਹਰਾ ॥
दोहरा ॥

दोहरा, ९.

ਸਕਲ ਪ੍ਰਬਲ ਦਲ ਦੈਤ ਕੋ ਚੰਡੀ ਦਇਓ ਭਜਾਇ ॥
सकल प्रबल दल दैत को चंडी दइओ भजाइ ॥

चण्डी सर्वासुरसैन्यं महाबलं पलायितवती।।,

ਪਾਪ ਤਾਪ ਹਰਿ ਜਾਪ ਤੇ ਜੈਸੇ ਜਾਤ ਪਰਾਇ ॥੧੪੫॥
पाप ताप हरि जाप ते जैसे जात पराइ ॥१४५॥

यथा भारनामस्मरणेन पापदुःखानि च ॥१४५॥,

ਸ੍ਵੈਯਾ ॥
स्वैया ॥

स्वय्या, ९.

ਭਾਨੁ ਤੇ ਜਿਉ ਤਮ ਪਉਨ ਤੇ ਜਿਉ ਘਨੁ ਮੋਰ ਤੇ ਜਿਉ ਫਨਿ ਤਿਉ ਸੁਕਚਾਨੇ ॥
भानु ते जिउ तम पउन ते जिउ घनु मोर ते जिउ फनि तिउ सुकचाने ॥

असुराः भीताः देवीतः सूर्यात् तमः इव, वायुतः मेघ इव मयूरात् सर्पः इव।,

ਸੂਰ ਤੇ ਕਾਤੁਰੁ ਕੂਰ ਤੇ ਚਾਤੁਰੁ ਸਿੰਘ ਤੇ ਸਾਤੁਰ ਏਣਿ ਡਰਾਨੇ ॥
सूर ते कातुरु कूर ते चातुरु सिंघ ते सातुर एणि डराने ॥

यथा वीरेभ्यः कायराः सत्यात् मिथ्यात्वं सिंहात् मृगाः सद्यः भयभीताः भवन्ति।,

ਸੂਮ ਤੇ ਜਿਉ ਜਸੁ ਬਿਓਗ ਤੇ ਜਿਉ ਰਸੁ ਪੂਤ ਕਪੂਤ ਤੇ ਜਿਉ ਬੰਸੁ ਹਾਨੇ ॥
सूम ते जिउ जसु बिओग ते जिउ रसु पूत कपूत ते जिउ बंसु हाने ॥

यथा कृपणात् स्तुतिः, विरहात् आनन्दः, कुपुत्रात् कुटुम्बं च नश्यति।,

ਧਰਮ ਜਿਉ ਕ੍ਰੁਧ ਤੇ ਭਰਮ ਸੁਬੁਧ ਤੇ ਚੰਡ ਕੇ ਜੁਧ ਤੇ ਦੈਤ ਪਰਾਨੇ ॥੧੪੬॥
धरम जिउ क्रुध ते भरम सुबुध ते चंड के जुध ते दैत पराने ॥१४६॥

यथा धर्मः क्रोधेन विनश्यति मायाया बुद्धिः च तथैव युद्धं महाक्रोधं च अग्रे धावति स्म।,

ਫੇਰ ਫਿਰੈ ਸਭ ਜੁਧ ਕੇ ਕਾਰਨ ਲੈ ਕਰਵਾਨ ਕ੍ਰੁਧ ਹੁਇ ਧਾਏ ॥
फेर फिरै सभ जुध के कारन लै करवान क्रुध हुइ धाए ॥

दानवाः पुनः युद्धाय प्रत्यागत्य महाक्रोधाः अग्रे धावितवन्तः।,

ਏਕ ਲੈ ਬਾਨ ਕਮਾਨਨ ਤਾਨ ਕੈ ਤੂਰਨ ਤੇਜ ਤੁਰੰਗ ਤੁਰਾਏ ॥
एक लै बान कमानन तान कै तूरन तेज तुरंग तुराए ॥

केचिद्बाणसंयुक्तधनुषां कर्षन्तः द्रुताश्वान् धावन्ति ।,

ਧੂਰਿ ਉਡੀ ਖੁਰ ਪੂਰਨ ਤੇ ਪਥ ਊਰਧ ਹੁਇ ਰਵਿ ਮੰਡਲ ਛਾਏ ॥
धूरि उडी खुर पूरन ते पथ ऊरध हुइ रवि मंडल छाए ॥

अश्वखुरैः निर्मितं ऊर्ध्वं गतं रजः सूर्यस्य गोलं आच्छादयति।,

ਮਾਨਹੁ ਫੇਰ ਰਚੇ ਬਿਧਿ ਲੋਕ ਧਰਾ ਖਟ ਆਠ ਅਕਾਸ ਬਨਾਏ ॥੧੪੭॥
मानहु फेर रचे बिधि लोक धरा खट आठ अकास बनाए ॥१४७॥

इदं प्रतीयते स्म यत् ब्रह्मणा षड्भिः अधःशब्दैः अष्टैः आकाशैः च चतुर्दश लोकान् अगिन् निर्मितवान् (रजःमण्डलस्य अष्टमं गगनं जातम्)।१४७.,

ਚੰਡ ਪ੍ਰਚੰਡ ਕੁਵੰਡ ਲੈ ਬਾਨਨਿ ਦੈਤਨ ਕੇ ਤਨ ਤੂਲਿ ਜਿਉ ਤੂੰਬੇ ॥
चंड प्रचंड कुवंड लै बाननि दैतन के तन तूलि जिउ तूंबे ॥

चण्डी घोरं धनुषं गृहीत्वा शरैः दानवशरीराणि कपासवत् कार्ड् कृतवती।।,

ਮਾਰ ਗਇੰਦ ਦਏ ਕਰਵਾਰ ਲੈ ਦਾਨਵ ਮਾਨ ਗਇਓ ਉਡ ਪੂੰਬੇ ॥
मार गइंद दए करवार लै दानव मान गइओ उड पूंबे ॥

सा खड्गेन गजान् हता, यस्मात् अक्क्-वनस्पति-पट्टिका इव राक्षसानाम् अभिमानः उड्डीयत।,

ਬੀਰਨ ਕੇ ਸਿਰ ਕੀ ਸਿਤ ਪਾਗ ਚਲੀ ਬਹਿ ਸ੍ਰੋਨਤ ਊਪਰ ਖੂੰਬੇ ॥
बीरन के सिर की सित पाग चली बहि स्रोनत ऊपर खूंबे ॥

योद्धानां शिरसां श्वेतपगडाः रक्तप्रवाहे प्रवहन्ति स्म।,

ਮਾਨਹੁ ਸਾਰਸੁਤੀ ਕੇ ਪ੍ਰਵਾਹ ਮੈ ਸੂਰਨ ਕੇ ਜਸ ਕੈ ਉਠੇ ਬੂੰਬੇ ॥੧੪੮॥
मानहु सारसुती के प्रवाह मै सूरन के जस कै उठे बूंबे ॥१४८॥

सरस्वत्याः प्रवाहः, वीरस्तुतिबुद्बुदाः प्रवहन्ति इति भासते।१४८।,

ਦੇਤਨ ਸਾਥ ਗਦਾ ਗਹਿ ਹਾਥਿ ਸੁ ਕ੍ਰੁਧ ਹ੍ਵੈ ਜੁਧੁ ਨਿਸੰਗ ਕਰਿਓ ਹੈ ॥
देतन साथ गदा गहि हाथि सु क्रुध ह्वै जुधु निसंग करिओ है ॥

सा देवी गदां हस्ते गृहीत्वा राक्षसानां विरुद्धं उग्रं युद्धं कृतवती, अतीव क्रोधेन।,

ਪਾਨਿ ਕ੍ਰਿਪਾਨ ਲਏ ਬਲਵਾਨ ਸੁ ਮਾਰ ਤਬੈ ਦਲ ਛਾਰ ਕਰਿਓ ਹੈ ॥
पानि क्रिपान लए बलवान सु मार तबै दल छार करिओ है ॥

खड्गहस्ते धारयन्ती चण्डिका महाबलेन राक्षससैन्यं हत्वा रजसां न्यूनीकृतवती।।,

ਪਾਗ ਸਮੇਤ ਗਿਰਿਓ ਸਿਰ ਏਕ ਕੋ ਭਾਉ ਇਹੇ ਕਬਿ ਤਾ ਕੋ ਧਰਿਓ ਹੈ ॥
पाग समेत गिरिओ सिर एक को भाउ इहे कबि ता को धरिओ है ॥

एकं शिरः पगडं पतितं दृष्ट्वा कविः कल्पितवान् ।

ਪੂਰਨਿ ਪੁੰਨ ਪਏ ਨਭ ਤੇ ਸੁ ਮਨੋ ਭੁਅ ਟੂਟ ਨਛਤ੍ਰ ਪਰਿਓ ਹੈ ॥੧੪੯॥
पूरनि पुंन पए नभ ते सु मनो भुअ टूट नछत्र परिओ है ॥१४९॥

सतां कर्मणाम् अन्तेन सह नक्षत्रः पतितः पृथिव्याः आकाशात्।।149।,

ਬਾਰਿਦ ਬਾਰਨ ਜਿਉ ਨਿਰਵਾਰਿ ਮਹਾ ਬਲ ਧਾਰਿ ਤਬੇ ਇਹ ਕੀਆ ॥
बारिद बारन जिउ निरवारि महा बल धारि तबे इह कीआ ॥

अथ देवी महाबलेन दूरं क्षिपन् बृहद्गजान् मेघ इव।,

ਪਾਨਿ ਲੈ ਬਾਨ ਕਮਾਨ ਕੋ ਤਾਨਿ ਸੰਘਾਰ ਸਨੇਹ ਤੇ ਸ੍ਰਉਨਤ ਪੀਆ ॥
पानि लै बान कमान को तानि संघार सनेह ते स्रउनत पीआ ॥

बाणान् हस्ते धनुः आकृष्य दानवनाशकम् आकृष्य रुधिरं पिबत् सुरुचिपूर्वकम्।,