श्री दसम् ग्रन्थः

पुटः - 590


ਤਾਜ ਕਹੂੰ ਗਜਰਾਜ ਰਣੰ ਭਟ ਕੇਸਨ ਤੇ ਗਹਿ ਕੇਸਨ ਜੂਟੇ ॥
ताज कहूं गजराज रणं भट केसन ते गहि केसन जूटे ॥

क्वचित् युद्धक्षेत्रे मुकुटाः पतिताः, (कुत्रचित्) बृहत् गजाः (पतिताः) क्वचित् च योद्धाः (परस्परस्य) प्रकरणं धारयितुं व्यस्ताः सन्ति।

ਪਉਨ ਸਮਾਨ ਬਹੈ ਕਲਿ ਬਾਨ ਸਬੈ ਅਰਿ ਬਾਦਲ ਸੇ ਚਲਿ ਫੂਟੇ ॥੩੮੮॥
पउन समान बहै कलि बान सबै अरि बादल से चलि फूटे ॥३८८॥

कुत्रापि निरुहन् क्वचित् गजः धावन् दृष्टः, परस्परं केशग्राहिणः योद्धाः तेषां सह युद्धं कुर्वन्ति स्म, बाणाः वायुवत् निर्वहन्ति स्म तेषां सह च बाणाः वायुवत् निर्वहन्ति स्म अन्

ਧਾਇ ਪਰੇ ਕਰਿ ਕੋਪ ਬੜੇ ਭਟ ਬਾਨ ਕਮਾਨ ਕ੍ਰਿਪਾਨ ਸੰਭਾਰੇ ॥
धाइ परे करि कोप बड़े भट बान कमान क्रिपान संभारे ॥

बाणधनुः कीर्पानैः (कवचादिभिः) महाक्रोधाः पतिताः ।

ਪਟਿਸ ਲੋਹਹਥੀ ਪਰਸਾ ਕਰਿ ਕ੍ਰੋਧ ਚਹੂੰ ਦਿਸ ਚਉਕ ਪ੍ਰਹਾਰੇ ॥
पटिस लोहहथी परसा करि क्रोध चहूं दिस चउक प्रहारे ॥

बाणधनुः खड्गं च धारयन् महान् योद्धा (विरोधिनां) पतितवन्तः, योद्धाः चतुर्दिक्षु प्रहारं कुर्वन्ति स्म, खड्गकुठारादिकं हस्ते गृहीत्वा

ਕੁੰਜਰ ਪੁੰਜ ਗਿਰੇ ਰਣਿ ਮੂਰਧਨ ਸੋਭਤ ਹੈ ਅਤਿ ਡੀਲ ਡਿਲਾਰੇ ॥
कुंजर पुंज गिरे रणि मूरधन सोभत है अति डील डिलारे ॥

रणक्षेत्रे गजयूथाः शिराः च शयिताः सन्ति, बृहत् (गजाः) च दर्शयन्ति।

ਰਾਵਣ ਰਾਮ ਸਮੈ ਰਣ ਕੇ ਗਿਰਿਰਾਜ ਨੋ ਹਨਵੰਤਿ ਉਖਾਰੇ ॥੩੮੯॥
रावण राम समै रण के गिरिराज नो हनवंति उखारे ॥३८९॥

पार्श्वे युद्धे पतितानां गजसमूहानां मुखाश्रयश्च ते रामरावणयुद्धे हनुमतेन उद्धृताः क्षिप्ताः पर्वताः इव दृश्यन्ते स्म।३८९।

ਚਓਪੁ ਚਰੀ ਚਤੁਰੰਗ ਚਮੂੰ ਕਰੁਣਾਲਯ ਕੇ ਪਰ ਸਿੰਧੁਰ ਪੇਲੇ ॥
चओपु चरी चतुरंग चमूं करुणालय के पर सिंधुर पेले ॥

चतुरङ्गणी सेना ('चामुन्') महता उत्साहेन आरुह्य, कल्की ('कुरुणाल्या') उपरि गजाः आरुह्यन्ते।

ਧਾਇ ਪਰੇ ਕਰਿ ਕੋਪ ਹਠੀ ਕਰ ਕਾਟਿ ਸਬੈ ਪਗ ਦ੍ਵੈ ਨ ਪਿਛੇਲੇ ॥
धाइ परे करि कोप हठी कर काटि सबै पग द्वै न पिछेले ॥

चतुर्विधं सेनां गृहीत्वा भगवान् (कल्की) गजद्वारा आक्रमणं कृतवान् निरन्तरयोद्धानां माध्यमेन च्छिन्नाः आसन्, परन्तु तथापि ते स्वपदं न पुनः अनुसृतवन्तः

ਬਾਨ ਕਮਾਨ ਕ੍ਰਿਪਾਨਨ ਕੇ ਘਨ ਸ੍ਯਾਮ ਘਨੇ ਤਨਿ ਆਯੁਧ ਝੇਲੇ ॥
बान कमान क्रिपानन के घन स्याम घने तनि आयुध झेले ॥

घनश्यामस्य (कल्की) शरीरे धनुः, बाणकीर्पानादिकवचम् अस्ति।

ਸ੍ਰੋਨ ਰੰਗੇ ਰਮਣੀਅ ਰਮਾਪਤਿ ਫਾਗੁਨ ਅੰਤਿ ਬਸੰਤ ਸੇ ਖੇਲੇ ॥੩੯੦॥
स्रोन रंगे रमणीअ रमापति फागुन अंति बसंत से खेले ॥३९०॥

धनुर्खड्गादिप्रहारं सोढ्य रक्तरञ्जितं भगवान् (कल्कि) वसन्तऋतौ होलीक्रीडा इव दृश्यते स्म।३९०।

ਘਾਇ ਸਬੈ ਸਹਿ ਕੈ ਕਮਲਾਪਤਿ ਕੋਪਿ ਭਰ੍ਯੋ ਕਰਿ ਆਯੁਧ ਲੀਨੇ ॥
घाइ सबै सहि कै कमलापति कोपि भर्यो करि आयुध लीने ॥

कल्कि अवतारः ('कमलपतिः') प्रहारं (शत्रुः) सहित्वा क्रोधपूर्णः शस्त्राणि हस्ते गृहीतवान् अस्ति।

ਦੁਜਨ ਸੈਨ ਬਿਖੈ ਧਸਿ ਕੈ ਛਿਨ ਮੈ ਬਿਨ ਪ੍ਰਾਣ ਸਬੈ ਅਰਿ ਕੀਨੇ ॥
दुजन सैन बिखै धसि कै छिन मै बिन प्राण सबै अरि कीने ॥

क्षतविक्षते भगवान् अतीव क्रुद्धः सन् स्वशस्त्राणि हस्ते गृहीत्वा शत्रुसैन्यं प्रविश्य तत्सर्वं क्षणमात्रेण मारितवान्

ਟੂਟ ਪਰੇ ਰਮਣੀ ਅਸ ਭੂਖਣ ਬੀਰ ਬਲੀ ਅਤਿ ਸੁੰਦਰ ਚੀਨੇ ॥
टूट परे रमणी अस भूखण बीर बली अति सुंदर चीने ॥

भूषणरूपं सुन्दरं खड्गधारिणः (कल्कीवरीयां) खण्डाः पतितवन्तः, तान् अतीव सुन्दरान् अवाप्तवन्तः महाबलाः।

ਯੌ ਉਪਮਾ ਉਪਜੀ ਮਨ ਮੈ ਰਣ ਭੂਮਿ ਕੋ ਮਾਨਹੁ ਭੂਖਨ ਦੀਨੇ ॥੩੯੧॥
यौ उपमा उपजी मन मै रण भूमि को मानहु भूखन दीने ॥३९१॥

सः योद्धानां उपरि पतितः स च भव्यरूपेण सुन्दरः इव आसीत् यथा युद्धक्षेत्रे सर्वेभ्यः योद्धेभ्यः व्रणभूषणं दत्तवान्।३९१।

ਚਉਪਿ ਚੜਿਓ ਕਰਿ ਕੋਪ ਕਲੀ ਕ੍ਰਿਤ ਆਯੁਧ ਅੰਗ ਅਨੇਕਨ ਸਾਜੇ ॥
चउपि चड़िओ करि कोप कली क्रित आयुध अंग अनेकन साजे ॥

कल्की क्रुद्धा उत्साहेन आरुह्य बहुभिः कवचैः शरीरे ।

ਤਾਲ ਮ੍ਰਿਦੰਗ ਉਪੰਗ ਮੁਚੰਗ ਸੁ ਭਾਤਿ ਅਨੇਕ ਭਲੀ ਬਿਧਿ ਬਾਜੇ ॥
ताल म्रिदंग उपंग मुचंग सु भाति अनेक भली बिधि बाजे ॥

भगवान् कल्किः अङ्गानि शस्त्रैः अलङ्कृत्य, महता क्रोधेन अग्रे गत्वा, युद्धक्षेत्रे ढोलसहिताः बहवः वाद्ययन्त्राणि वाद्यन्ते स्म

ਪੂਰਿ ਫਟੀ ਛੁਟਿ ਧੂਰ ਜਟੀ ਜਟ ਦੇਵ ਅਦੇਵ ਦੋਊ ਉਠਿ ਭਾਜੇ ॥
पूरि फटी छुटि धूर जटी जट देव अदेव दोऊ उठि भाजे ॥

(सर्वे जगति) शब्दः पूरितः, शिवस्य समाधिः मुक्तः भवति; उभौ देवा दानवौ उत्थाय पलायितौ च।

ਕੋਪ ਕਛੂ ਕਰਿ ਕੈ ਚਿਤ ਮੋ ਕਲਕੀ ਅਵਤਾਰ ਜਬੈ ਰਣਿ ਗਾਜੇ ॥੩੯੨॥
कोप कछू करि कै चित मो कलकी अवतार जबै रणि गाजे ॥३९२॥

तत् घोरं युद्धं दृष्ट्वा शिवस्य जटा कुण्डलानि अपि मुक्ताः अभवन्, देवदानवः च पलायिताः, एतत् सर्वं तस्मिन् समये अभवत् यदा कल्किः रणक्षेत्रे क्रोधेन गर्जति स्म।३९२।

ਬਾਜ ਹਨੇ ਗਜਰਾਜ ਹਨੇ ਨ੍ਰਿਪਰਾਜ ਹਨੇ ਰਣ ਭੂਮਿ ਗਿਰਾਏ ॥
बाज हने गजराज हने न्रिपराज हने रण भूमि गिराए ॥

अश्वाः हताः, बृहद्गजाः हताः, राजानः अपि हताः, युद्धक्षेत्रे क्षिप्ताः च।

ਡੋਲਿ ਗਿਰਿਓ ਗਿਰ ਮੇਰ ਰਸਾਤਲ ਦੇਵ ਅਦੇਵ ਸਬੈ ਭਹਰਾਏ ॥
डोलि गिरिओ गिर मेर रसातल देव अदेव सबै भहराए ॥

अश्वाः, गजाः, राजानः च युद्धक्षेत्रे हताः, सुमेरुः पर्वतः कम्पितः भूमौ निक्षिप्तः, देवदानवः उभौ भीताः अभवताम्

ਸਾਤੋਊ ਸਿੰਧੁ ਸੁਕੀ ਸਰਤਾ ਸਬ ਲੋਕ ਅਲੋਕ ਸਬੈ ਥਹਰਾਏ ॥
सातोऊ सिंधु सुकी सरता सब लोक अलोक सबै थहराए ॥

सप्तसमुद्राः सर्वाः नद्यः शुष्काः अभवन्; प्रजाः आलोकश्च (अतः) सर्वे कम्पिताः।

ਚਉਕ ਚਕੇ ਦ੍ਰਿਗਪਾਲ ਸਬੈ ਕਿਹ ਪੈ ਕਲਕੀ ਕਰਿ ਕੋਪ ਰਿਸਾਏ ॥੩੯੩॥
चउक चके द्रिगपाल सबै किह पै कलकी करि कोप रिसाए ॥३९३॥

सर्वे सप्तसागराः सर्वाः नद्यः च भयेन शुष्काः सर्वे जनाः कम्पिताः, सर्वदिशपालाः आश्चर्यचकिताः आसन् यत् कल्किना कोपेन आक्रमितः कः।।३९३।।

ਬਾਨ ਕਮਾਨ ਸੰਭਾਰਿ ਹਠੀ ਹਠ ਠਾਨਿ ਹਠੀ ਰਣਿ ਕੋਟਿਕੁ ਮਾਰੇ ॥
बान कमान संभारि हठी हठ ठानि हठी रणि कोटिकु मारे ॥

हठिभिः योधैः धनुर्बाणपरिपालनेन बहूनि शत्रून् हठेन रणक्षेत्रे हठिताः ।

ਜਾਘ ਕਹੂੰ ਸਿਰ ਬਾਹ ਕਹੂੰ ਅਸਿ ਰੇਣੁ ਪ੍ਰਮਾਣ ਸਬੈ ਕਰਿ ਡਾਰੇ ॥
जाघ कहूं सिर बाह कहूं असि रेणु प्रमाण सबै करि डारे ॥

धनुषं बाणं च धारयन् कल्किः शत्रून् कोटिशं हत्वा, पादाः, शिरः, खड्गाः च अनेकस्थानेषु विकीर्णाः शयिताः, भगवान् (कल्कि) सर्वान् रजसि आवर्तत

ਬਾਜ ਕਹੂੰ ਗਜਰਾਜ ਧੁਜਾ ਰਥ ਉਸਟ ਪਰੇ ਰਣਿ ਪੁਸਟ ਬਿਦਾਰੇ ॥
बाज कहूं गजराज धुजा रथ उसट परे रणि पुसट बिदारे ॥

केचन अश्वाः, केचन बृहद्गजाः, केचन उष्ट्राः, ध्वजाः, रथाः च क्षेत्रे पृष्ठे शयिताः सन्ति ।

ਜਾਨੁਕ ਬਾਗ ਬਨਿਓ ਰਣਿ ਮੰਡਲ ਪੇਖਨ ਕਉ ਜਟਿ ਧੂਰ ਪਧਾਰੇ ॥੩੯੪॥
जानुक बाग बनिओ रणि मंडल पेखन कउ जटि धूर पधारे ॥३९४॥

गजाः, अश्वाः, रथाः, उष्ट्राः च मृताः शयिताः आसन्, इव रणक्षेत्रं जातम् इव बाणाः च शिवः तत् अन्वेषयति स्म, इतस्ततः भ्रमति स्म।३९४।

ਲਾਜ ਭਰੇ ਅਰਿਰਾਜ ਚਹੂੰ ਦਿਸ ਭਾਜਿ ਚਲੇ ਨਹੀ ਆਨਿ ਘਿਰੇ ॥
लाज भरे अरिराज चहूं दिस भाजि चले नही आनि घिरे ॥

शत्रुराजाः क्रोधपूर्णाः चतुर्दिशं पलायिताः न च परितः भवितुं शक्तवन्तः ।

ਗਹਿ ਬਾਨ ਕ੍ਰਿਪਾਨ ਗਦਾ ਬਰਛੀ ਛਟ ਛੈਲ ਛਕੇ ਚਿਤ ਚੌਪ ਚਿਰੇ ॥
गहि बान क्रिपान गदा बरछी छट छैल छके चित चौप चिरे ॥

शत्रुराजाः लज्जापूर्णाः चतुर्दिक्षु धावित्वा पुनः द्विगुणोत्साहेन खड्गगदाशूलादिकं गृहीत्वा प्रहारं कर्तुं प्रवृत्ताः

ਪ੍ਰਤਿਮਾਨ ਸੁਜਾਨ ਅਜਾਨੁ ਭੁਜਾ ਕਰਿ ਪੈਜ ਪਰੇ ਨਹੀ ਫੇਰਿ ਫਿਰੇ ॥
प्रतिमान सुजान अजानु भुजा करि पैज परे नही फेरि फिरे ॥

(ईश्वरस्य) प्रतिनिधिः सुजनः (कलकी) यस्य बाहू जानुपर्यन्तं सन्ति, (वैरिणः राजानः) तस्य उपरि क्रोधेन परिपूर्णाः पतिताः, न च पश्चात्तापं कृतवन्तः।

ਰਣ ਮੋ ਮਰਿ ਕੈ ਜਸ ਕੋ ਕਰਿ ਕੈ ਹਰਿ ਸੋ ਲਰਿ ਕੈ ਭਵ ਸਿੰਧੁ ਤਰੇ ॥੩੯੫॥
रण मो मरि कै जस को करि कै हरि सो लरि कै भव सिंधु तरे ॥३९५॥

सः यः कश्चित् तस्य अत्यन्तं शक्तिशालिना सह युद्धं कर्तुं आगतः सः जीवितः न प्रत्यागतवान्, सः भगवता (कल्कि) सह युद्धं कुर्वन् अनुमोदनं अर्जयन् भयसागरं पारं कृत्वा मृतः।३९५।

ਰੰਗ ਸੋ ਜਾਨੁ ਸੁਰੰਗੇ ਹੈ ਸਿੰਧੁਰ ਛੂਟੀ ਹੈ ਸੀਸ ਪੈ ਸ੍ਰੋਨ ਅਲੇਲੈ ॥
रंग सो जानु सुरंगे है सिंधुर छूटी है सीस पै स्रोन अलेलै ॥

गजाः (रक्तवर्णेन) रञ्जिताः भवन्ति, (तेषां) शिरसा रक्तधारा निरन्तरं प्रवहति।

ਬਾਜ ਗਿਰੇ ਭਟ ਰਾਜ ਕਹੂੰ ਬਿਚਲੇ ਕੁਪ ਕੈ ਕਲ ਕੇ ਅਸਿ ਕੇਲੈ ॥
बाज गिरे भट राज कहूं बिचले कुप कै कल के असि केलै ॥

रक्तप्रवाहैः पतितैः गजाः सुन्दरवर्णैः रञ्जिताः दृश्यन्ते, भगवान् कल्किः स्वस्य क्रोधेन तादृशं विध्वंसं कृतवान् यत् क्वचित् अश्वाः पतिताः क्वचित् च उत्तमाः योद्धाः पातिताः

ਚਾਚਰ ਜਾਨੁ ਕਰੈ ਬਸੁਧਾ ਪਰ ਜੂਝਿ ਗਿਰੇ ਪਗ ਦ੍ਵੈ ਨ ਪਛੇਲੈ ॥
चाचर जानु करै बसुधा पर जूझि गिरे पग द्वै न पछेलै ॥

(योधाः एतावत् शीघ्रं युद्धं कुर्वन्ति) भूमौ गृध्र इव; युद्धं कृत्वा पतन्ति, परन्तु पश्चात्तापं न कुर्वन्ति।

ਜਾਨੁਕ ਪਾਨ ਕੈ ਭੰਗ ਮਲੰਗ ਸੁ ਫਾਗੁਨ ਅੰਤਿ ਬਸੰਤ ਸੋ ਖੇਲੈ ॥੩੯੬॥
जानुक पान कै भंग मलंग सु फागुन अंति बसंत सो खेलै ॥३९६॥

यद्यपि योद्धाः अवश्यमेव पृथिव्यां पतन्ति, परन्तु ते द्वौ पदौ अपि पश्चात् न गच्छन्ति, तथापि ते सर्वे भाङ्गं पिबन्तः होलीक्रीडां कुर्वन्तः मल्लः इव दृष्टाः।३९६।

ਜੇਤਕ ਜੀਤਿ ਬਚੇ ਸੁ ਸਬੈ ਭਟ ਚਓਪ ਚੜੇ ਚਹੁੰ ਓਰਨ ਧਾਏ ॥
जेतक जीति बचे सु सबै भट चओप चड़े चहुं ओरन धाए ॥

यावन्तः योद्धाः जीविताः अवशिष्टाः, उत्साहपूर्णाः, ते पुनः आरुह्य चतुर्णां तः (कल्की) आक्रमणं कृतवन्तः।

ਬਾਨ ਕਮਾਨ ਗਦਾ ਬਰਛੀ ਅਸਿ ਕਾਢਿ ਲਏ ਕਰ ਮੋ ਚਮਕਾਏ ॥
बान कमान गदा बरछी असि काढि लए कर मो चमकाए ॥

ये योद्धाः ये योद्धाः जीविताः, ते चतुर्भ्यः अपि अधिकेन उत्साहेन आक्रमणं कृतवन्तः, धनुः, बाणः, गदाः, शूलः, खड्गः च हस्तेषु गृहीत्वा, ते तान् स्फुरन्ति स्म

ਚਾਬੁਕ ਮਾਰਿ ਤੁਰੰਗ ਧਸੇ ਰਨਿ ਸਾਵਨ ਕੀ ਘਟਿ ਜਿਉ ਘਹਰਾਏ ॥
चाबुक मारि तुरंग धसे रनि सावन की घटि जिउ घहराए ॥

अश्वाः प्रहृताः रणस्थले निमग्नाः सङ्घना इव प्रसारिताः ।

ਸ੍ਰੀ ਕਲਕੀ ਕਰਿ ਲੈ ਕਰਵਾਰਿ ਸੁ ਏਕ ਹਨੇ ਅਰਿ ਅਨੇਕ ਪਰਾਏ ॥੩੯੭॥
स्री कलकी करि लै करवारि सु एक हने अरि अनेक पराए ॥३९७॥

अश्वान् प्रहारं कुर्वन्तः सावनस्य मेघ इव डुलन्तः शत्रुसेनायां प्रविष्टाः, परन्तु तस्य खड्गं हस्ते गृहीत्वा भगवान् (कल्की) अनेकान् बहून् च हत्वा बहवः पलायिताः।३९७।

ਮਾਰ ਮਚੀ ਬਿਸੰਭਾਰ ਜਬੈ ਤਬ ਆਯੁਧ ਛੋਰਿ ਸਬੈ ਭਟ ਭਾਜੇ ॥
मार मची बिसंभार जबै तब आयुध छोरि सबै भट भाजे ॥

यदा वधप्रहारः (कल्कीतः) आहतः तदा सर्वे योद्धाः स्वशस्त्राणि निक्षिप्य पलायितवन्तः ।

ਡਾਰਿ ਹਥ੍ਯਾਰ ਉਤਾਰਿ ਸਨਾਹਿ ਸੁ ਏਕ ਹੀ ਬਾਰ ਭਜੇ ਨਹੀ ਗਾਜੇ ॥
डारि हथ्यार उतारि सनाहि सु एक ही बार भजे नही गाजे ॥

यदा घोरं युद्धं एवं कृतम् तदा योद्धाः पलायिताः, स्वशस्त्राणि त्यक्त्वा, ते स्वकवचानि विहाय शस्त्राणि क्षिप्य पलायितवन्तः ततः ते न उद्घोषयन्ति स्म

ਸ੍ਰੀ ਕਲਕੀ ਅਵਤਾਰ ਤਹਾ ਗਹਿ ਸਸਤ੍ਰ ਸਬੈ ਇਹ ਭਾਤਿ ਬਿਰਾਜੇ ॥
स्री कलकी अवतार तहा गहि ससत्र सबै इह भाति बिराजे ॥

श्री कल्कि अवतारः सर्वास्त्राणि धारयन् एवम् उपविष्टः अस्ति

ਭੂਮਿ ਅਕਾਸ ਪਤਾਰ ਚਕਿਓ ਛਬਿ ਦੇਵ ਅਦੇਵ ਦੋਊ ਲਖਿ ਲਾਜੇ ॥੩੯੮॥
भूमि अकास पतार चकिओ छबि देव अदेव दोऊ लखि लाजे ॥३९८॥

कल्किः, युद्धक्षेत्रे स्वशस्त्राणि गृहीत्वा एतावत् आकर्षकं दृश्यते यत् तस्य सौन्दर्यं दृष्ट्वा पृथिवी, आकाशः, पाताललोकः च सर्वे लज्जाम् अनुभवन्ति स्म।३९८।

ਦੇਖਿ ਭਜੀ ਪ੍ਰਤਿਨਾ ਅਰਿ ਕੀ ਕਲਕੀ ਅਵਤਾਰ ਹਥ੍ਯਾਰ ਸੰਭਾਰੇ ॥
देखि भजी प्रतिना अरि की कलकी अवतार हथ्यार संभारे ॥

शत्रुसैन्यपलायनं दृष्ट्वा कल्की अवतारः शस्त्राणि हस्ते गृहीतवान् अस्ति।

ਬਾਨ ਕਮਾਨ ਕ੍ਰਿਪਾਨ ਗਦਾ ਛਿਨ ਬੀਚ ਸਬੈ ਕਰਿ ਚੂਰਨ ਡਾਰੇ ॥
बान कमान क्रिपान गदा छिन बीच सबै करि चूरन डारे ॥

शत्रुसैन्यं पलायमानं दृष्ट्वा कल्किः स्वशस्त्राणि धनुः बाणः, खड्गः, गदा इत्यादीनि धारयन् क्षणमात्रेण सर्वान् मर्दितवान्

ਭਾਗਿ ਚਲੇ ਇਹ ਭਾਤਿ ਭਟਾ ਜਿਮਿ ਪਉਨ ਬਹੇ ਦ੍ਰੁਮ ਪਾਤ ਨਿਹਾਰੇ ॥
भागि चले इह भाति भटा जिमि पउन बहे द्रुम पात निहारे ॥

योधाः पलायिताः, यथा ते पवनेन सह पक्षाद् अक्षराणि (पतन्तः) पश्यन्ति।

ਪੈਨ ਪਰੀ ਕਛੁ ਮਾਨ ਰਹਿਓ ਨਹਿ ਬਾਨਨ ਡਾਰਿ ਨਿਦਾਨ ਪਧਾਰੇ ॥੩੯੯॥
पैन परी कछु मान रहिओ नहि बानन डारि निदान पधारे ॥३९९॥

वातप्रहारात् पूर्वं पत्रा इव पलावन् योद्धा ये शरणं गताः जीविताः, अन्ये बाणान् निर्वहन्तः पलायिताः।३९९।

ਸੁਪ੍ਰਿਆ ਛੰਦ ॥
सुप्रिआ छंद ॥

सुप्रिया स्तन्जा

ਕਹੂੰ ਭਟ ਮਿਲਤ ਮੁਖਿ ਮਾਰ ਉਚਾਰਤ ॥
कहूं भट मिलत मुखि मार उचारत ॥

कुत्रचित् योद्धवः मिलित्वा 'मारो मारो' इति उद्घोषयन्ति।