श्री दसम् ग्रन्थः

पुटः - 1161


ਸੌਦਾ ਕਾਜ ਕਹਿਯੋ ਕਹੂੰ ਗਯੋ ॥
सौदा काज कहियो कहूं गयो ॥

उक्तं यत् सौदाः कुत्रचित् गतः,

ਚੋਰਨ ਮਾਰਿ ਲੂਟਿ ਧਨ ਲਯੋ ॥੧੦॥
चोरन मारि लूटि धन लयो ॥१०॥

चोराः धनं लुण्ठित्वा तान् मारितवन्तः स्यात् । १०.

ਭੇਸ ਅਨੂਪ ਤਰੁਨਿ ਤਿਨ ਧਰਾ ॥
भेस अनूप तरुनि तिन धरा ॥

सा स्त्री विचित्रं वेषं धारयति स्म

ਅਭਰਨ ਅੰਗ ਅੰਗ ਮੈ ਕਰਾ ॥
अभरन अंग अंग मै करा ॥

अङ्गानि च मणिभिः अलङ्कृतवान्।

ਬਿਤਨ ਕੇਤੁ ਕੇ ਢਿਗ ਚਲ ਗਈ ॥
बितन केतु के ढिग चल गई ॥

(ततः) बीतनः केतुम् अगच्छत्

ਭਾਤਿ ਅਨੇਕ ਨਿਹੋਰਤ ਭਈ ॥੧੧॥
भाति अनेक निहोरत भई ॥११॥

बहुधा च याचयितुम् आरब्धवान्। ११.

ਅੜਿਲ ॥
अड़िल ॥

अडिगः : १.

ਗ੍ਰੀਵ ਅੰਚਰਾ ਡਾਰਿ ਰਹੀ ਸਿਰ ਨ੍ਯਾਇ ਕੈ ॥
ग्रीव अंचरा डारि रही सिर न्याइ कै ॥

अधः कण्ठं अधः शिरसा च स्थिता

ਪਕਰਿ ਕੁਅਰ ਕੇ ਪਾਇ ਰਹੀ ਲਪਟਾਇ ਕੈ ॥
पकरि कुअर के पाइ रही लपटाइ कै ॥

कुंवरस्य च पादौ गृहीत्वा आलिंगितवान् (तान्)।

ਏਕ ਬਾਰ ਡਰ ਡਾਰਿ ਆਨਿ ਪਿਯ ਰਤਿ ਕਰੋ ॥
एक बार डर डारि आनि पिय रति करो ॥

अहो प्रिये ! एकवारं हि सर्वभयं त्यक्त्वा मया सह क्रीडतु

ਹੋ ਸਕਲ ਕਾਮ ਕੋ ਤਾਪ ਹਮਾਰੋ ਅਬ ਹਰੋ ॥੧੨॥
हो सकल काम को ताप हमारो अब हरो ॥१२॥

अधुना च मम सर्व कामाग्निं शान्तं कुरु। १२.

ਚੌਪਈ ॥
चौपई ॥

चतुर्विंशतिः : १.

ਮਰਿ ਮਰਿ ਜਨਮ ਕੋਟਿ ਤੁਮ ਧਰੋ ॥
मरि मरि जनम कोटि तुम धरो ॥

(कुंवरः वक्तुं आरब्धवान्) म्रियमाणः अपि कोटिजन्मानि गृहाण

ਬਾਰ ਹਜਾਰ ਪਾਇ ਕਿ ਨ ਪਰੋ ॥
बार हजार पाइ कि न परो ॥

किमर्थं च सहस्रवारं न क्रियते।

ਤੋ ਕੋ ਤਊ ਨ ਭਜੋ ਨਿਲਜ ਤਬ ॥
तो को तऊ न भजो निलज तब ॥

तदापि हे निर्लज्ज! (अहं) त्वां न दुःखं प्राप्स्यामि

ਕਹਿ ਦੈ ਹੋ ਤਵ ਪਤਿ ਪ੍ਰਤਿ ਬਿਧਿ ਸਬ ॥੧੩॥
कहि दै हो तव पति प्रति बिधि सब ॥१३॥

अहं च तव भर्तुः सर्वं वक्ष्यामि। १३.

ਅਧਿਕ ਜਤਨ ਰਾਨੀ ਕਰਿ ਹਾਰੀ ॥
अधिक जतन रानी करि हारी ॥

राणी बहुप्रयत्नानन्तरं हारिता।

ਪਾਇ ਪਰੀ ਲਾਤਨ ਜੜ ਮਾਰੀ ॥
पाइ परी लातन जड़ मारी ॥

मूर्खः (कुंवरः) पादं पादं पातितवान्

ਚਲੁ ਕੂਕਰੀ ਨਿਲਜ ਮੂੜ ਮਤਿ ॥
चलु कूकरी निलज मूड़ मति ॥

(उवाच च) हे निर्लज्ज, मूर्ख श्वः! दूरे गच्छ

ਕਾਮ ਭੋਗ ਚਾਹਤ ਮੋ ਸੋ ਕਤ ॥੧੪॥
काम भोग चाहत मो सो कत ॥१४॥

किमर्थं मया सह मैथुनं कर्तुम् इच्छसि ? १४.

ਕੁਬਚ ਸੁਨੇ ਤ੍ਰਿਯ ਭਈ ਬਿਮਨ ਮਨ ॥
कुबच सुने त्रिय भई बिमन मन ॥

दुर्वचनं श्रुत्वा सा महिला व्यथिता अभवत् ।

ਅਮਿਤ ਕੋਪ ਜਾਗਾ ਤਾ ਕੇ ਤਨ ॥
अमित कोप जागा ता के तन ॥

तस्य शरीरे क्रोधः उत्पन्नः।

ਜਿਹ ਪਤਿ ਕੋ ਮੁਹਿ ਤ੍ਰਾਸ ਦਿਖਾਰੈ ॥
जिह पति को मुहि त्रास दिखारै ॥

यस्य भर्तुः भयं दर्शयसि, .

ਤੌ ਮੈ ਜੌ ਸੋਈ ਤੁਹਿ ਮਾਰੈ ॥੧੫॥
तौ मै जौ सोई तुहि मारै ॥१५॥

अहम् अपि तदा एव (पृच्छामि) यत् सः (आगत्य) त्वां हन्ति। १५.

ਯੌ ਕਹਿ ਕੈ ਤਿਹ ਪਕਰਿ ਨਿਕਾਰਿਯੋ ॥
यौ कहि कै तिह पकरि निकारियो ॥

इत्युक्त्वा तं गृहीत्वा बहिः नीतवान्

ਪਠੈ ਸਹਚਰੀ ਨਾਥ ਹਕਾਰਿਯੋ ॥
पठै सहचरी नाथ हकारियो ॥

दासीं प्रेषयित्वा पतिं आहूय।

ਭੂਤ ਭਾਖਿ ਤਿਹ ਦਿਯੋ ਦਿਖਾਈ ॥
भूत भाखि तिह दियो दिखाई ॥

तं भूतमाहूय राज्ञः प्रादुर्भूतः |

ਨ੍ਰਿਪ ਕੇ ਅਤਿ ਚਿਤ ਚਿੰਤ ਉਪਜਾਈ ॥੧੬॥
न्रिप के अति चित चिंत उपजाई ॥१६॥

राज्ञः मनसि च बहु चिन्ता सृजति स्म। 16.

ਦੋਹਰਾ ॥
दोहरा ॥

द्वयम् : १.

ਸੁਨ ਰਾਜਾ ਜੋ ਤਸਕਰਨ ਹਨ੍ਯੋ ਸਾਹ ਕੋ ਪੂਤ ॥
सुन राजा जो तसकरन हन्यो साह को पूत ॥

(तदा राजा वक्तुं प्रवृत्तः) हे राजन्! शहस्य पुत्रं यः चोरः हतवान्, .

ਸੋ ਮੇਰੇ ਗ੍ਰਿਹ ਪ੍ਰਗਟਿਯੋ ਹੇਰਹੁ ਹ੍ਵੈ ਕਰਿ ਭੂਤ ॥੧੭॥
सो मेरे ग्रिह प्रगटियो हेरहु ह्वै करि भूत ॥१७॥

सः इदानीं मम गृहे भूतरूपेण प्रादुर्भूतः अस्ति। १७.

ਚੌਪਈ ॥
चौपई ॥

चतुर्विंशतिः : १.

ਨ੍ਰਿਪ ਤਬ ਕਹੀ ਗਾਡਿ ਇਹ ਡਾਰੋ ॥
न्रिप तब कही गाडि इह डारो ॥

राजा ततो भूमौ निधातुमब्रवीत् |

ਯਾਹਿ ਨ ਰਾਖੋ ਤੁਰਤ ਸੰਘਾਰੋ ॥
याहि न राखो तुरत संघारो ॥

मा तिष्ठतु, तत्क्षणमेव मारय।

ਪਾਵਕ ਭਏ ਪਲੀਤਾ ਜਰਿਯਹਿ ॥
पावक भए पलीता जरियहि ॥

प्लिथा अग्निना दहति

ਸਾਹੁ ਪੁਤ੍ਰ ਕੇ ਸਿਰ ਪਰ ਡਰਿਯਹਿ ॥੧੮॥
साहु पुत्र के सिर पर डरियहि ॥१८॥

शाहपुत्रस्य शिरसि क्षिपतु। १८.

ਹਾ ਹਾ ਸਬਦ ਬਹੁਤ ਕਰਿ ਰਹਿਯੋ ॥
हा हा सबद बहुत करि रहियो ॥

सः बहु विलपितुं आरब्धवान्,

ਭੇਦ ਅਭੇਦ ਨ੍ਰਿਪ ਮੂੜ ਨ ਲਹਿਯੋ ॥
भेद अभेद न्रिप मूड़ न लहियो ॥

किन्तु मूढराजः रहस्यं न अवगच्छति स्म।

ਨਿਰਖਹੁ ਕਾ ਤ੍ਰਿਯ ਚਰਿਤ ਸੁਧਾਰਿਯੋ ॥
निरखहु का त्रिय चरित सुधारियो ॥

पश्यतु, स्त्रीणा कीदृशं चरित्रं निर्मितम्

ਸਾਹ ਪੂਤ ਕਰਿ ਭੂਤ ਸੰਘਾਰਿਯੋ ॥੧੯॥
साह पूत करि भूत संघारियो ॥१९॥

सः शाहस्य पुत्रः भूतः इति वदन् हतः अस्ति। १९.

ਤਰੁਨਿਨ ਕਰ ਹਿਯਰੋ ਨਹਿ ਦੀਜੈ ॥
तरुनिन कर हियरो नहि दीजै ॥

स्त्री कदापि हृदयं न दातव्यम्।

ਤਿਨ ਕੋ ਚੋਰਿ ਸਦਾ ਚਿਤ ਲੀਜੈ ॥
तिन को चोरि सदा चित लीजै ॥

तेषां हृदयं सर्वदा अपहर्तव्यम्।

ਤ੍ਰਿਯ ਕੋ ਕਛੁ ਬਿਸ੍ਵਾਸ ਨ ਕਰਿਯੈ ॥
त्रिय को कछु बिस्वास न करियै ॥

स्त्रियाः कदापि विश्वासः न कर्तव्यः ।

ਤ੍ਰਿਯ ਚਰਿਤ੍ਰ ਤੇ ਜਿਯ ਅਤਿ ਡਰਿਯੈ ॥੨੦॥
त्रिय चरित्र ते जिय अति डरियै ॥२०॥

स्त्रीणां चरित्रं मनसि सर्वदा भयं कर्तव्यम्। २०.

ਇਤਿ ਸ੍ਰੀ ਚਰਿਤ੍ਰ ਪਖ੍ਯਾਨੇ ਤ੍ਰਿਯਾ ਚਰਿਤ੍ਰੇ ਮੰਤ੍ਰੀ ਭੂਪ ਸੰਬਾਦੇ ਦੋਇ ਸੌ ਉਨਚਾਸ ਚਰਿਤ੍ਰ ਸਮਾਪਤਮ ਸਤੁ ਸੁਭਮ ਸਤੁ ॥੨੪੯॥੪੬੯੬॥ਅਫਜੂੰ॥
इति स्री चरित्र पख्याने त्रिया चरित्रे मंत्री भूप संबादे दोइ सौ उनचास चरित्र समापतम सतु सुभम सतु ॥२४९॥४६९६॥अफजूं॥

अत्र श्रीचरितोपख्यानस्य त्रिचरित्रस्य मन्त्री भूप साम्बदस्य २४९तमं चरित्रं समाप्तं, सर्वं शुभम्। २४९.४६९६ इति । गच्छति

ਚੌਪਈ ॥
चौपई ॥

चतुर्विंशतिः : १.

ਅਜਿਤਾਵਤੀ ਨਗਰ ਇਕ ਸੋਹੈ ॥
अजितावती नगर इक सोहै ॥

अजितावती नाम पुरा ।

ਅਜਿਤ ਸਿੰਘ ਰਾਜਾ ਤਹ ਕੋ ਹੈ ॥
अजित सिंघ राजा तह को है ॥

तत्र राजा अजीतसिंहः आसीत् ।