श्री दसम् ग्रन्थः

पुटः - 72


ਦੀਨਸਾਹ ਇਨ ਕੋ ਪਹਿਚਾਨੋ ॥
दीनसाह इन को पहिचानो ॥

तान् धर्मराज इति चिन्तयतु

ਦੁਨੀਪਤਿ ਉਨ ਕੋ ਅਨੁਮਾਨੋ ॥੯॥
दुनीपति उन को अनुमानो ॥९॥

पूर्वं आध्यात्मिकं राजानं पश्चात् लौकिकं राजानं च ज्ञातव्यम्।9.

ਜੋ ਬਾਬੇ ਕੋ ਦਾਮ ਨ ਦੈ ਹੈ ॥
जो बाबे को दाम न दै है ॥

ये बाबस्य (उपदेशाय) धनदानं न करिष्यन्ति,

ਤਿਨ ਤੇ ਗਹਿ ਬਾਬਰ ਕੇ ਲੈ ਹੈ ॥
तिन ते गहि बाबर के लै है ॥

ये गुरुस्य धनं न प्रयच्छन्ति, तेषां बाबरस्य उत्तराधिकारिणः तेभ्यः बलात् गृहीत्वा हरन्ति।

ਦੈ ਦੈ ਤਿਨ ਕੋ ਬਡੀ ਸਜਾਇ ॥
दै दै तिन को बडी सजाइ ॥

तेषां गुरुदण्डेन, २.

ਪੁਨਿ ਲੈ ਹੈ ਗ੍ਰਹਿ ਲੂਟ ਬਨਾਇ ॥੧੦॥
पुनि लै है ग्रहि लूट बनाइ ॥१०॥

ते महतीं दण्डं प्राप्नुयुः (तेषां गृहाणि च स लुण्ठयेत्॥१०॥

ਜਬ ਹ੍ਵੈ ਹੈ ਬੇਮੁਖ ਬਿਨਾ ਧਨ ॥
जब ह्वै है बेमुख बिना धन ॥

यदा (ते) बेमुख (मसन्द) धनेन वंचिताः भविष्यन्ति, २.

ਤਬਿ ਚੜਿ ਹੈ ਸਿਖਨ ਕਹ ਮਾਗਨ ॥
तबि चड़ि है सिखन कह मागन ॥

ते अनादरिणः व्यक्तिः सः धनं विना भविष्यति, ते तत् याचयिष्यन्ति सिक्खान् निर्मान्ति।

ਜੇ ਜੇ ਸਿਖ ਤਿਨੈ ਧਨ ਦੈ ਹੈ ॥
जे जे सिख तिनै धन दै है ॥

ये सिक्खेभ्यः धनं दास्यन्ति,

ਲੂਟਿ ਮਲੇਛ ਤਿਨੂ ਕੌ ਲੈ ਹੈ ॥੧੧॥
लूटि मलेछ तिनू कौ लै है ॥११॥

ये च सिक्खाः तेभ्यः धनं दास्यन्ति, तेषां गृहाणि मलेच्छैः (बर्बरैः) लुण्ठितानि भविष्यन्ति।11.

ਜਬ ਹੁਇ ਹੈ ਤਿਨ ਦਰਬ ਬਿਨਾਸਾ ॥
जब हुइ है तिन दरब बिनासा ॥

यदा तेषां धनं नश्यति तदा ।

ਤਬ ਧਰਿ ਹੈ ਨਿਜਿ ਗੁਰ ਕੀ ਆਸਾ ॥
तब धरि है निजि गुर की आसा ॥

यदा तेषां धनं नष्टं भविष्यति तदा ते स्वगुरुस्य उपरि आशां धारयिष्यन्ति।

ਜਬ ਤੇ ਗੁਰ ਦਰਸਨ ਕੋ ਐ ਹੈ ॥
जब ते गुर दरसन को ऐ है ॥

गुरुदर्शनार्थं यदा आगच्छन्ति, २.

ਤਬ ਤਿਨ ਕੋ ਗੁਰ ਮੁਖਿ ਨ ਲਗੈ ਹੈ ॥੧੨॥
तब तिन को गुर मुखि न लगै है ॥१२॥

ते सर्वे तदा आगमिष्यन्ति गुरुदर्शनार्थं गुरुः तु तान् न प्राप्स्यति।12.

ਬਿਦਾ ਬਿਨਾ ਜੈ ਹੈ ਤਬ ਧਾਮੰ ॥
बिदा बिना जै है तब धामं ॥

ततः (सिक्खगुरुस्य अनुज्ञां विना गृहं प्रत्यागमिष्यन्ति),

ਸਰਿ ਹੈ ਕੋਈ ਨ ਤਿਨ ਕੋ ਕਾਮੰ ॥
सरि है कोई न तिन को कामं ॥

अथ गुरुनुज्ञां विना ते स्वगृहं प्रत्यागमिष्यन्ति, अतः तेषां किमपि कार्यं फलप्रदं न भविष्यति।

ਗੁਰ ਦਰਿ ਢੋਈ ਨ ਪ੍ਰਭੁ ਪੁਰਿ ਵਾਸਾ ॥
गुर दरि ढोई न प्रभु पुरि वासा ॥

(ये) गुरुद्वारे शरणं न प्राप्नुवन्ति (ते) भगवतः द्वारे अपि निवासं न प्राप्नुवन्ति।

ਦੁਹੂੰ ਠਉਰ ਤੇ ਰਹੇ ਨਿਰਾਸਾ ॥੧੩॥
दुहूं ठउर ते रहे निरासा ॥१३॥

गुरुगृहे शरणं न प्राप्नोति स भगवतः प्राङ्गणे निवासं न प्राप्नोति। उभयत्र निराशः तिष्ठति, इह लोके तथा परलोके।13।

ਜੇ ਜੇ ਗੁਰ ਚਰਨਨ ਰਤ ਹ੍ਵੈ ਹੈ ॥
जे जे गुर चरनन रत ह्वै है ॥

ये (जनाः) गुरुचरणयोः प्रेम कुर्वन्ति,

ਤਿਨ ਕੋ ਕਸਟਿ ਨ ਦੇਖਨ ਪੈ ਹੈ ॥
तिन को कसटि न देखन पै है ॥

ये गुरुचरणभक्तास्ते दुःखाः स्पृशितुं न शक्नुवन्ति।

ਰਿਧਿ ਸਿਧਿ ਤਿਨ ਕੇ ਗ੍ਰਿਹ ਮਾਹੀ ॥
रिधि सिधि तिन के ग्रिह माही ॥

ऋद्धिया सिद्धयः तेषां गृहे सदा वर्तन्ते।

ਪਾਪ ਤਾਪ ਛ੍ਵੈ ਸਕੈ ਨ ਛਾਹੀ ॥੧੪॥
पाप ताप छ्वै सकै न छाही ॥१४॥

धनसमृद्धिः तेषां गृहे सदा तिष्ठति पापव्याधिश्च छायासमीपमपि न आगन्तुम्।।14।।

ਤਿਹ ਮਲੇਛ ਛ੍ਵੈ ਹੈ ਨਹੀ ਛਾਹਾ ॥
तिह मलेछ छ्वै है नही छाहा ॥

मलेच (जनाः) तेषां छायां स्पृशितुं अपि न शक्नुवन्ति।

ਅਸਟ ਸਿਧ ਹ੍ਵੈ ਹੈ ਘਰਿ ਮਾਹਾ ॥
असट सिध ह्वै है घरि माहा ॥

मलेच्छा (बर्बरी) तेषां शद्वॉवं, तेषां गृहे अष्टौ चमत्कारिकशक्तयः स्पृशितुं न शक्नुवन्ति।

ਹਾਸ ਕਰਤ ਜੋ ਉਦਮ ਉਠੈ ਹੈ ॥
हास करत जो उदम उठै है ॥

हसन्तः (स्वतःस्फूर्ताः) ये उद्यमं कुर्वन्ति (पदं कर्तुं),

ਨਵੋ ਨਿਧਿ ਤਿਨ ਕੇ ਘਰਿ ਐ ਹੈ ॥੧੫॥
नवो निधि तिन के घरि ऐ है ॥१५॥

विनोदेन लाभं लब्धुं प्रयतन्ते चेदपि नवनिधयः स्वयमेव स्वधामम् आगच्छन्ति।15।

ਮਿਰਜਾ ਬੇਗ ਹੁਤੋ ਤਿਹ ਨਾਮੰ ॥
मिरजा बेग हुतो तिह नामं ॥

तस्य (अहिदियायाः) नाम मिर्जा बेगः आसीत्

ਜਿਨਿ ਢਾਹੇ ਬੇਮੁਖਨ ਕੇ ਧਾਮੰ ॥
जिनि ढाहे बेमुखन के धामं ॥

मिर्जा बेग् इति अस्य अधिकारीणः नाम आसीत्, यः धर्मत्यागीनां गृहाणि ध्वस्तं कृतवान् ।

ਸਭ ਸਨਮੁਖ ਗੁਰ ਆਪ ਬਚਾਏ ॥
सभ सनमुख गुर आप बचाए ॥

गुरुः स्वयं सर्वान् मुखमुखान् सिक्खान् तारितवान्।

ਤਿਨ ਕੇ ਬਾਰ ਨ ਬਾਕਨ ਪਾਏ ॥੧੬॥
तिन के बार न बाकन पाए ॥१६॥

ये निष्ठावान् स्थिताः, ते गुरुणा रक्षिताः, तेषां किञ्चित् अपि हानिः न अभवत्।16.

ਉਤ ਅਉਰੰਗ ਜੀਯ ਅਧਿਕ ਰਿਸਾਯੋ ॥
उत अउरंग जीय अधिक रिसायो ॥

एतस्मिन्नन्तरे औरङ्गजेबः हृदये अतीव क्रुद्धः अभवत् ।

ਚਾਰ ਅਹਦੀਯਨ ਅਉਰ ਪਠਾਯੋ ॥
चार अहदीयन अउर पठायो ॥

तत्र औरङ्गजेबस्य पुत्रः अत्यन्तं क्रुद्धः अभवत्, सः अन्ये चत्वारः अधिकारिणः प्रेषितवान्।

ਜੇ ਬੇਮੁਖ ਤਾ ਤੇ ਬਚਿ ਆਏ ॥
जे बेमुख ता ते बचि आए ॥

ये तस्मात् (मिर्जा बेग) अक्षताः पलायिताः,

ਤਿਨ ਕੇ ਗ੍ਰਿਹ ਪੁਨਿ ਇਨੈ ਗਿਰਾਏ ॥੧੭॥
तिन के ग्रिह पुनि इनै गिराए ॥१७॥

ये धर्मत्यागिनः पूर्वं (दण्डात्) पलायिताः आसन्, तत्र नलिकां अधिकारिभिः ध्वस्तं कृतम्। १७.

ਜੇ ਤਜਿ ਭਜੇ ਹੁਤੇ ਗੁਰ ਆਨਾ ॥
जे तजि भजे हुते गुर आना ॥

ये गुरुव्रीहिं त्यक्त्वा पलायितवन्तः,

ਤਿਨ ਪੁਨਿ ਗੁਰੂ ਅਹਦੀਅਹਿ ਜਾਨਾ ॥
तिन पुनि गुरू अहदीअहि जाना ॥

ये गुरुशरणं त्यक्त्वा आनन्दपुरतः पलायिताः आसन्, तेषां गुरुत्वेन अधिकारिणः एव मन्यन्ते स्म।

ਮੂਤ੍ਰ ਡਾਰ ਤਿਨ ਸੀਸ ਮੁੰਡਾਏ ॥
मूत्र डार तिन सीस मुंडाए ॥

(अहिदाः) मूत्रेण (तेषां) शिरः मुण्डयन्ति स्म ।

ਪਾਹੁਰਿ ਜਾਨਿ ਗ੍ਰਿਹਹਿ ਲੈ ਆਏ ॥੧੮॥
पाहुरि जानि ग्रिहहि लै आए ॥१८॥

ये शिरसि मूत्रं स्थापयित्वा मुण्डनं कृतवन्तः, ते गुरुः इति भासते, एते अधिकारिणः अन्येभ्यः तेषां पत्तनं पृष्टवन्तः।१८।

ਜੇ ਜੇ ਭਾਜਿ ਹੁਤੇ ਬਿਨੁ ਆਇਸੁ ॥
जे जे भाजि हुते बिनु आइसु ॥

(गुरुस्य) अनुज्ञां विना ये (आनन्दपुरतः) पलायितवन्तः,

ਕਹੋ ਅਹਦੀਅਹਿ ਕਿਨੈ ਬਤਾਇਸੁ ॥
कहो अहदीअहि किनै बताइसु ॥

ये जनाः स्वगुरुस्य अनुमतिं विना आनन्दपुरतः पलायिताः आसन्, ते अन्येभ्यः अधिकारिणः स्वसङ्केतस्य विषये पृच्छन्ति स्म ।

ਮੂੰਡ ਮੂੰਡਿ ਕਰਿ ਸਹਰਿ ਫਿਰਾਏ ॥
मूंड मूंडि करि सहरि फिराए ॥

(ते) पुरं सम्मुखं परितः गतवन्तः,

ਕਾਰ ਭੇਟ ਜਨੁ ਲੈਨ ਸਿਧਾਏ ॥੧੯॥
कार भेट जनु लैन सिधाए ॥१९॥

तेषां शिरः मुण्डितं कृत्वा नगरे सर्वत्र भ्रमणं कृतवन्तः। ते अधिकारिभिः अर्पणसङ्ग्रहार्थं प्रेषिताः इति भासते।१९।

ਪਾਛੈ ਲਾਗਿ ਲਰਿਕਵਾ ਚਲੇ ॥
पाछै लागि लरिकवा चले ॥

तेषां पश्चात् चरन्तः बालकाः (ओइ ओइ कर्दे), २.

ਜਾਨੁਕ ਸਿਖ ਸਖਾ ਹੈ ਭਲੇ ॥
जानुक सिख सखा है भले ॥

ये बालकाः तान् अनुसृत्य उपहासयन्ति, ते तेषां शिष्याः भृत्याः इव दृश्यन्ते।

ਛਿਕੇ ਤੋਬਰਾ ਬਦਨ ਚੜਾਏ ॥
छिके तोबरा बदन चड़ाए ॥

(तेषां) मुखेषु आकृष्य अर्पितं च,

ਜਨੁ ਗ੍ਰਿਹਿ ਖਾਨ ਮਲੀਦਾ ਆਏ ॥੨੦॥
जनु ग्रिहि खान मलीदा आए ॥२०॥

अश्वानाम् तुर्ड्युक्ताः नासिकापुटाः, तेषां मुखयोः बद्धाः, तेषां गृहात् मधुरमांसभक्षणाय प्राप्ताः इव भवन्ति।२०।

ਮਸਤਕਿ ਸੁਭੇ ਪਨਹੀਯਨ ਘਾਇ ॥
मसतकि सुभे पनहीयन घाइ ॥

(सर्वस्य ललाटेषु जूताचिह्नानि आसन्,

ਜਨੁ ਕਰਿ ਟੀਕਾ ਦਏ ਬਲਾਇ ॥
जनु करि टीका दए बलाइ ॥

तेषां ललाटेषु व्रणचिह्नानि, जूताभिः ताडनेन शापितानि, अधिकारिभिः (गुरुत्वेन) स्थापितानि अग्रचिह्नानि इव दृश्यन्ते।