श्री दसम् ग्रन्थः

पुटः - 1370


ਗਿਰੇ ਪਾਕ ਸਾਹੀਦ ਯਾਕੀਨ ਹ੍ਵੈ ਕੈ ॥
गिरे पाक साहीद याकीन ह्वै कै ॥

नूनं च ते पवित्रं शहादतं प्राप्य पतन्ति स्म।

ਕਹੂੰ ਬੀਰ ਬਾਕੇ ਨਚਾਵੈ ਤੁਰੰਗੈ ॥
कहूं बीर बाके नचावै तुरंगै ॥

क्वचित् शूराश्वाः नृत्यन्ति स्म

ਕਹੂੰ ਜੰਗ ਜੋਧਾ ਬਿਰਾਜੈ ਉਤੰਗੈ ॥੧੬੭॥
कहूं जंग जोधा बिराजै उतंगै ॥१६७॥

युद्धे च कुत्रचित् उच्चयोद्धाः वैभवं दर्शयन्ति स्म। १६७.

ਕਹੂੰ ਬੀਰ ਬਾਨੈਤ ਬੀਰੇ ਉਠਾਵੈਂ ॥
कहूं बीर बानैत बीरे उठावैं ॥

कुत्रचित् बाङ्के बीरः (युद्धस्य) ऋणानि उत्थापयति स्म ।

ਕਹੂੰ ਖੇਤ ਮੈ ਖਿੰਗ ਖਤ੍ਰੀ ਨਚਾਵੈਂ ॥
कहूं खेत मै खिंग खत्री नचावैं ॥

युद्धक्षेत्रे कुत्रचित् छत्राश्वाः ('खिङ्ग्') नृत्यन्ति स्म ।

ਕਹੂੰ ਕੋਪ ਕੈ ਕੈ ਹਠੀ ਦਾਤ ਚਾਬੈਂ ॥
कहूं कोप कै कै हठी दात चाबैं ॥

क्वचित् क्रुद्धाः हाथीः (योद्धा) दन्तघ्नयन्तः आसन्।

ਕਿਤੇ ਮੂੰਛ ਐਂਠੈ ਕਿਤੇ ਪਾਗ ਦਾਬੈਂ ॥੧੬੮॥
किते मूंछ ऐंठै किते पाग दाबैं ॥१६८॥

कुत्रचित् (योद्धवः) श्मश्रुविवर्तन्ते स्म, क्वचित् च पादाः चलन्ति स्म। १६८.

ਦੁਹੂੰ ਓਰ ਗਾਜੇ ਜਬੈ ਛਤ੍ਰਧਾਰੀ ॥
दुहूं ओर गाजे जबै छत्रधारी ॥

छत्रधारिणः यदा गर्जन्ति स्म उभयतः ।

ਮਚੋ ਲੋਹ ਗਾੜੋ ਪਰੀ ਮਾਰਿ ਭਾਰੀ ॥
मचो लोह गाड़ो परी मारि भारी ॥

अतः भयंकरं युद्धं प्रारब्धम्, बहु वधः अपि आरब्धः ।

ਮਹਾ ਕੋਪ ਕੈ ਬੀਰ ਬਾਜੀ ਉਚਕੈ ॥
महा कोप कै बीर बाजी उचकै ॥

अतीव क्रुद्धाः सैनिकाः अश्वाः च कूर्दितुं प्रवृत्ताः ।

ਲਗੇ ਦੇਹ ਮੋ ਘਾਇ ਗਾੜੇ ਭਭਕੈ ॥੧੬੯॥
लगे देह मो घाइ गाड़े भभकै ॥१६९॥

(रक्तात्) शरीरेषु गभीराः व्रणाः रक्तस्रावम् आरब्धवन्तः। १६९.

ਕਹੂੰ ਕੁੰਡਲਾਕਾਰ ਮੁੰਡੈ ਬਿਰਾਜੈ ॥
कहूं कुंडलाकार मुंडै बिराजै ॥

क्वचित् कुण्डलदाराः (केशाः) शिरसा अलङ्कृताः आसन्

ਲਖੇ ਮੁੰਡ ਮਾਲਾਹੁ ਕੇ ਮੁੰਡ ਲਾਜੈ ॥
लखे मुंड मालाहु के मुंड लाजै ॥

दृष्ट्वा (तान्) शिवकण्ठे मालान्तान् अपहरन्ति स्म।

ਕਹੂੰ ਘੂੰਮ ਘੂਮੈ ਪਰੇ ਬੀਰ ਭਾਰੀ ॥
कहूं घूंम घूमै परे बीर भारी ॥

क्वचित् भक्षितान् पतितान् महायोधाः |

ਮਨੋ ਸਿਧ੍ਰਯ ਬੈਠੇ ਲਗੇ ਜੋਗ ਤਾਰੀ ॥੧੭੦॥
मनो सिध्रय बैठे लगे जोग तारी ॥१७०॥

(एवं प्रतीयते स्म) सिद्धयोगस्य ताडनेन सह उपविष्ट इव। १७० ।

ਤਹਾ ਸ੍ਰੋਨ ਕੀ ਕੂਲ ਘਾਰੀ ਬਿਰਾਜੈ ॥
तहा स्रोन की कूल घारी बिराजै ॥

तत् दृष्ट्वा तत्र रक्तनदी प्रवहति स्म

ਲਖੈ ਅਸਟ ਨਦ੍ਰਯਾਨ ਕੋ ਦ੍ਰਪ ਭਾਜੈ ॥
लखै असट नद्रयान को द्रप भाजै ॥

अष्टानां (पवित्राणां) नदीनां गर्वः अन्तर्धानं भवति स्म।

ਤਹਾ ਬ੍ਰਿੰਦ ਬਾਜੀ ਬਹੇ ਨਕ੍ਰ ਜੈਸੇ ॥
तहा ब्रिंद बाजी बहे नक्र जैसे ॥

तस्मिन् ग्राह इव बहवो अश्वयूथाः प्रवहन्ति स्म ।

ਲਸੈ ਮਤ ਦੰਤੀ ਮਹਾ ਸੈਲ ਕੈਸੇ ॥੧੭੧॥
लसै मत दंती महा सैल कैसे ॥१७१॥

मस्तगजाः बृहत् पर्वताः इव दृश्यन्ते स्म । १७१.

ਧੁਜਾ ਬ੍ਰਿਛ ਤਾ ਮੋ ਬਹੇ ਜਾਤ ਐਸੇ ॥
धुजा ब्रिछ ता मो बहे जात ऐसे ॥

तस्मिन् ध्वजाः बाणवत् क्षोभ्यन्ते स्म

ਲਸੈ ਡੰਡ ਪਤ੍ਰੀ ਬਿਨਾ ਪਤ੍ਰ ਜੈਸੇ ॥
लसै डंड पत्री बिना पत्र जैसे ॥

यथा सम्बोधनहीनाः यष्टयः प्रवहन्ति स्म।

ਕਹੂੰ ਛਤ੍ਰ ਤਾ ਮੋ ਬਹੇ ਜਾਤ ਕਾਟੇ ॥
कहूं छत्र ता मो बहे जात काटे ॥

तस्मिन् कुत्रचित् छिन्नछत्राणि प्रवहन्ति स्म ।

ਮਨੋ ਫੇਨ ਸੇ ਬਾਰਿ ਮੈ ਬਸਤ੍ਰ ਫਾਟੇ ॥੧੭੨॥
मनो फेन से बारि मै बसत्र फाटे ॥१७२॥

फेनः जले विदीर्णवस्त्राणि (प्लवन्ति) इव दृश्यते स्म। १७२.

ਕਹੂੰ ਬਾਹ ਕਾਟੀ ਬਹੇ ਜਾਤ ਐਸੇ ॥
कहूं बाह काटी बहे जात ऐसे ॥

क्वचित् विच्छिन्नबाहुः एवं प्रक्षाल्यमानः आसीत् ।

ਮਨੋ ਪੰਚ ਬਕ੍ਰਤਾਨ ਕੇ ਨਾਗ ਜੈਸੇ ॥
मनो पंच बक्रतान के नाग जैसे ॥

शिवः ('पञ्च बकरातन') सर्प इव।

ਚੜੇ ਬੀਰ ਬਾਜੀ ਬਹੇ ਜਾਤ ਮਾਰੇ ॥
चड़े बीर बाजी बहे जात मारे ॥

क्वचित् हता योद्धा अश्वाः परिभ्रमन्ति स्म ।

ਸਨਾਹੀਨ ਕੇ ਸ੍ਵਾਰ ਪਾਰੈ ਪਧਾਰੇ ॥੧੭੩॥
सनाहीन के स्वार पारै पधारे ॥१७३॥

यथा मशकेषु ('सनहिं') आरुह्य (व्यक्तयः) पारं गच्छन्ति स्म। १७३ इति ।

ਕਹੂੰ ਖੋਲ ਖੰਡੇ ਬਹੇ ਜਾਤ ਮਾਰੇ ॥
कहूं खोल खंडे बहे जात मारे ॥

क्वचित् (भग्नाः) खण्डाः म्यानाः च (एवं) प्रक्षिप्ताः आसन्,

ਮਨੋ ਏਕਠੇ ਕਛ ਮਛ ਹ੍ਵੈ ਪਧਾਰੇ ॥
मनो एकठे कछ मछ ह्वै पधारे ॥

गुल्फौ मत्स्यौ च एकत्र प्रक्षाल्यमानौ इव।

ਤਹਾ ਪਾਗ ਛੂਟੇ ਬਹੇ ਜਾਤ ਐਸੇ ॥
तहा पाग छूटे बहे जात ऐसे ॥

तत्र मुक्तपगडाः एवं प्रवहन्ति स्म,

ਮਨੋ ਤੀਸ ਬ੍ਰਯਾਮਾਨ ਕੇ ਨਾਗ ਜੈਸੇ ॥੧੭੪॥
मनो तीस ब्रयामान के नाग जैसे ॥१७४॥

यथा त्रिंशत् बियामनाः (द्विगजदीर्घाः) दीर्घाः सर्पाः। १७४ इति ।

ਝਖੀ ਝੁੰਡ ਜਾ ਮੈ ਕਟਾਰੀ ਬਿਰਾਜੈ ॥
झखी झुंड जा मै कटारी बिराजै ॥

तस्मिन् दंष्ट्राः मत्स्यविद्यालय इव अलङ्कृताः आसन् ।

ਲਖੇ ਖਿੰਗ ਬਾਕੇ ਬਲੀ ਨਾਗ ਲਾਜੈ ॥
लखे खिंग बाके बली नाग लाजै ॥

बलवन्तः सर्पाः अपि श्वेताश्वान् दृष्ट्वा भीताः भवन्ति स्म ।

ਕਹੂੰ ਚਰਮ ਕਾਟੇ ਗਿਰੇ ਸਸਤ੍ਰ ਅਸਤ੍ਰੈ ॥
कहूं चरम काटे गिरे ससत्र असत्रै ॥

क्वचित् कवचानि ('त्वक्') छिन्नानि (क्वचित्) शस्त्राणि कवचानि च पतितानि।

ਕਹੂੰ ਬੀਰ ਬਾਜੀ ਬਹੇ ਜਾਤ ਬਸਤ੍ਰੈ ॥੧੭੫॥
कहूं बीर बाजी बहे जात बसत्रै ॥१७५॥

क्वचित् सैनिकाश्वाश्च कवचेन सह व्याप्ताः आसन् । १७५ इति ।

ਹਲਾਚਾਲ ਕੈ ਕੈ ਹਠੀ ਦੈਤ ਢੂਕੇ ॥
हलाचाल कै कै हठी दैत ढूके ॥

हठिनः दिग्गजाः चलितुं सज्जाः आसन्

ਚਹੂੰ ਓਰ ਗਾਜੇ ਮਹਾ ਕਾਲ ਜੂ ਕੇ ॥
चहूं ओर गाजे महा काल जू के ॥

महाकालजीस्य च चतुर्णां पार्श्वयोः मेघगर्जनाः आसन्।

ਕਿਤੇ ਕੋਪ ਕੈ ਸਸਤ੍ਰ ਅਸਤ੍ਰੈ ਚਲਾਵੈ ॥
किते कोप कै ससत्र असत्रै चलावै ॥

कुत्रचित् क्रुद्धेन शस्त्राणि प्रज्वलितानि आसन्

ਕਿਤੇ ਸੰਖ ਔ ਭੀਮ ਭੇਰੀ ਬਜਾਵੈ ॥੧੭੬॥
किते संख औ भीम भेरी बजावै ॥१७६॥

कुत्रचित् च सांखः, बृहत् ढोलः च वादयति स्म। १७६ इति ।

ਮਹਾ ਫੂਲਿ ਫੀਲੀ ਨਗਾਰੇ ਬਜੈ ਕੈ ॥
महा फूलि फीली नगारे बजै कै ॥

महावाताः ('फीली') अतीव प्रसन्नाः भूत्वा स्वगीतानि गायन्ति स्म

ਚਲੇ ਦੁੰਦਭੀ ਤਾਜਿਯੌ ਕੇ ਸੁਨੈ ਕੈ ॥
चले दुंदभी ताजियौ के सुनै कै ॥

अश्वानाम् उपरि च केचन घण्टाः ध्वन्यन्ते स्म।

ਮਚੇ ਕੋਪ ਕੈ ਸੁ ਉਸਟੀ ਦਮਾਮੇ ॥
मचे कोप कै सु उसटी दमामे ॥

उष्ट्रेषु बद्धाः घण्टाः क्रुद्धाः ध्वन्यन्ते स्म ।

ਮਨੋ ਬਾਜ ਟੁਟੇ ਲਖੇ ਲਾਲ ਤਾਮੇ ॥੧੭੭॥
मनो बाज टुटे लखे लाल तामे ॥१७७॥

रक्तं (मांसम्) भोजनं दृष्ट्वा श्येनाः पतन्ति इव । १७७ इति ।

ਕਿਤੇ ਬੀਰ ਬਾਕੇ ਧਰੇ ਲਾਲ ਬਾਨੇ ॥
किते बीर बाके धरे लाल बाने ॥

क्वचित् शूरा योद्धा रक्तपट्टिकां धारयन्ति स्म ।

ਕਿਤੇ ਸ੍ਯਾਮ ਔ ਸੇਤ ਕੀਨੇ ਨਿਸਾਨੇ ॥
किते स्याम औ सेत कीने निसाने ॥

कुत्रचित् श्वेतकृष्णचिह्नानि (ध्वजाः) कृताः ।

ਕਿਤੇ ਹਰਤਿ ਯੌ ਪੀਤ ਬਾਨੇ ਸੁਹਾਏ ॥
किते हरति यौ पीत बाने सुहाए ॥

क्वचित् हरितपीतवस्त्रं एवं अलङ्कृतम् ।

ਹਠੀ ਚੁੰਗ ਬਾਧੇ ਚਲੇ ਖੇਤ ਆਏ ॥੧੭੮॥
हठी चुंग बाधे चले खेत आए ॥१७८॥

यथा हठिनः योद्धाः जुटं बद्ध्वा युद्धक्षेत्रे आगताः। १७८.

ਕਿਤੇ ਢਾਲ ਢਾਪੈ ਕਿਤੇ ਚੋਟ ਓਟੈ ॥
किते ढाल ढापै किते चोट ओटै ॥

कवचैः आवृताः केचन व्रणैः हृताः ।