श्री दसम् ग्रन्थः

पुटः - 1362


ਮਾਰਿ ਮਾਰਿ ਦਿਸਿ ਦਸੌ ਪੁਕਾਰੈ ॥
मारि मारि दिसि दसौ पुकारै ॥

(ते) दशदिक्षु 'मारो मारो' इति उद्घोषयन्ति स्म।

ਤਿਨ ਤੇ ਅਮਿਤ ਅਸੁਰ ਤਨ ਧਾਰੈ ॥
तिन ते अमित असुर तन धारै ॥

तेषां (स्वरात् वा निःश्वासात्) असंख्याः दिग्गजाः शरीराणि धारयन्ति स्म।

ਬਾਰ ਚਲਤ ਤਿਨ ਤੇ ਜੇ ਦੌਰੈ ॥
बार चलत तिन ते जे दौरै ॥

तेषां धावनेन यः वायुः प्रवहति स्म,

ਤਿਨ ਤੇ ਹੋਤ ਅਸੁਰ ਪ੍ਰਗਟੌਰੈ ॥੬੦॥
तिन ते होत असुर प्रगटौरै ॥६०॥

तस्मात् अपि दिग्गजाः प्रकटिताः आसन् । ६०.

ਲਗੇ ਘਾਇ ਜੇ ਸ੍ਰੋਨ ਬਮਾਹੀ ॥
लगे घाइ जे स्रोन बमाही ॥

व्रणात् यत् रक्तं प्रवहति स्म, .

ਤਿਹ ਤੇ ਗਜ ਬਾਜੀ ਹ੍ਵੈ ਜਾਹੀ ॥
तिह ते गज बाजी ह्वै जाही ॥

तस्मात् गजाः अश्वाः च निर्मीयन्ते स्म ।

ਤਿਹ ਤੇ ਚਲਿਤ ਅਮਿਤ ਜੋ ਸ੍ਵਾਸਾ ॥
तिह ते चलित अमित जो स्वासा ॥

तेषां असंख्याकाः निःश्वासाः चलन्ति स्म,

ਤਿਨ ਤੇ ਅਸੁਰ ਕਰਤ ਪਰਗਾਸਾ ॥੬੧॥
तिन ते असुर करत परगासा ॥६१॥

तेभ्यः दिग्गजाः प्रकटिताः आसन् । ६१.

ਅਨਗਨ ਕਾਲ ਅਸੁਰ ਤਬ ਮਾਰੇ ॥
अनगन काल असुर तब मारे ॥

अथ दुर्भिक्षेण असंख्यातान् दैत्यान् हताः |

ਪਰੇ ਭੂਮਿ ਪਰ ਮਨਹੁ ਮੁਨਾਰੇ ॥
परे भूमि पर मनहु मुनारे ॥

ते गोपुराणि इव भूमौ शयिताः आसन्।

ਮੇਧਾ ਤੇ ਗਜ ਬਾਜ ਉਠਾਹੀ ॥
मेधा ते गज बाज उठाही ॥

गजाः मिझतः उत्तिष्ठन्ति स्म (अश्वरूपेण परिणमन्ति स्म)।

ਸ੍ਰੋਨਤ ਕੇ ਦਾਨਵ ਹ੍ਵੈ ਜਾਹੀ ॥੬੨॥
स्रोनत के दानव ह्वै जाही ॥६२॥

ते च रक्तस्य दिग्गजाः भवन्ति स्म। ६२.

ਬਾਨਨ ਕੀ ਬਰਖਾ ਉਠਿ ਕਰਹੀ ॥
बानन की बरखा उठि करही ॥

(दिग्गजाः) उत्थाय बाणान् निक्षिपन्ति स्म ।

ਮਾਰਿ ਮਾਰਿ ਕਰਿ ਕੋਪ ਉਚਰਹੀ ॥
मारि मारि करि कोप उचरही ॥

क्रोधेन ते ‘हन्तु, हन्तु’ इति वदन्ति स्म ।

ਤਿਨ ਤੇ ਅਸੁਰਨ ਕਿਯਾ ਪਸਾਰਾ ॥
तिन ते असुरन किया पसारा ॥

तेभ्यः दिग्गजाः अधिकं प्रसृतवन्तः

ਦਸੇ ਦਿਸਨ ਹੂੰ ਕਹ ਭਰਿ ਡਾਰਾ ॥੬੩॥
दसे दिसन हूं कह भरि डारा ॥६३॥

दश दिक् च पूरितवान्। ६३.

ਵਹੈ ਕਾਲਕਾ ਅਸੁਰ ਖਪਾਏ ॥
वहै कालका असुर खपाए ॥

ते दिग्गजाः कल्केन भक्षिताः

ਮਾਰਿ ਦੁਬਹਿਯਾ ਧੂਰਿ ਮਿਲਾਏ ॥
मारि दुबहिया धूरि मिलाए ॥

बाहुभ्यां च कवचधारिणः (योद्धान्) प्रहृत्य रजःरूपेण न्यूनीकृतवान्।

ਪੁਨਿ ਪੁਨਿ ਉਠੈ ਪ੍ਰਹਾਰੈ ਬਾਨਾ ॥
पुनि पुनि उठै प्रहारै बाना ॥

(सः) उत्थाय मुहुर्मुहुः बाणान् निपातयति स्म

ਤਿਨ ਤੇ ਧਰਤ ਅਸੁਰ ਤਨ ਨਾਨਾ ॥੬੪॥
तिन ते धरत असुर तन नाना ॥६४॥

तेभ्यः च नानाविधाः दिग्गजाः शरीराणि गृह्णन्ति स्म। ६४.

ਟੂਕ ਟੂਕ ਦਾਨਵ ਜੇ ਭਏ ॥
टूक टूक दानव जे भए ॥

ये विशालाः खण्डाः भग्नाः, .

ਤਿਨ ਤੇ ਅਨਿਕ ਅਸੁਰ ਹ੍ਵੈ ਗਏ ॥
तिन ते अनिक असुर ह्वै गए ॥

तेभ्यः बहवः अधिकाः दिग्गजाः जाताः ।

ਤਾਹੀ ਤੇ ਦਾਨਵ ਬਹੁ ਹ੍ਵੈ ਕਰਿ ॥
ताही ते दानव बहु ह्वै करि ॥

तेभ्यः बहवः दिग्गजाः जाताः

ਜੁਧ ਕਰੈ ਆਯੁਧ ਤੇ ਲੈ ਕਰਿ ॥੬੫॥
जुध करै आयुध ते लै करि ॥६५॥

ते च शस्त्रैः सह युद्धं कुर्वन्ति स्म। ६५.

ਬਹੁਰਿ ਕਾਲ ਵੈ ਦੈਤ ਸੰਘਾਰੇ ॥
बहुरि काल वै दैत संघारे ॥

आह्वानं तदा तान् दिग्गजान् मारितवान्

ਤਿਲ ਤਿਲ ਪਾਇ ਟੂਕ ਕਰਿ ਡਾਰੇ ॥
तिल तिल पाइ टूक करि डारे ॥

(ते च) तान् खण्डान् कृत्वा।

ਜੇਤਿਕ ਗਿਰੈ ਭੂਮਿ ਟੁਕ ਹ੍ਵੈ ਕੈ ॥
जेतिक गिरै भूमि टुक ह्वै कै ॥

यावन्तः भग्नाः भूमौ पतिताः,

ਤਿਤ ਹੀ ਉਠੈ ਆਯੁਧਨ ਲੈ ਕੈ ॥੬੬॥
तित ही उठै आयुधन लै कै ॥६६॥

यावन्तः (अन्ये) शस्त्रैः सह उत्तिष्ठन्ति स्म। ६६.

ਤਿਲ ਤਿਲ ਕਰਿ ਭਟ ਜਿਤਕ ਉਡਾਏ ॥
तिल तिल करि भट जितक उडाए ॥

यावन्तः योधाः उड्डीयन्ते स्म (हताः इत्यर्थः) ।

ਤੇਤਕ ਤਹਾ ਅਸੁਰ ਬਨ ਆਏ ॥
तेतक तहा असुर बन आए ॥

यावन्तः तत्र दिग्गजाः आगताः।

ਤਿਨ ਕੇ ਟੂਕ ਟੂਕ ਜੇ ਕੀਏ ॥
तिन के टूक टूक जे कीए ॥

यत् तेषां भग्नम् आसीत्, .

ਤਿਨ ਤੇ ਬਹੁ ਦਾਨਵ ਭਵ ਲੀਏ ॥੬੭॥
तिन ते बहु दानव भव लीए ॥६७॥

तेभ्यः बहवः दिग्गजाः जाताः । ६७.

ਕੇਤਿਕ ਤਹਾ ਸੁਭੈ ਦੰਤੀ ਰਨ ॥
केतिक तहा सुभै दंती रन ॥

कति गजाः तत्र समतलभूषिताः आसन्

ਸੀਚਹਿ ਸੁੰਡ ਬਾਰਿ ਤੇ ਸਭ ਤਨ ॥
सीचहि सुंड बारि ते सभ तन ॥

ते च कूपात् जलं क्षिप्य सर्वान् सिञ्चन्ति स्म।

ਦਾਤ ਦਿਖਾਇ ਤਜੈ ਚਿੰਘਾਰਾ ॥
दात दिखाइ तजै चिंघारा ॥

(ते) दन्तौ विमुक्ताः, कूजन्तः च।

ਗਿਰਿ ਗਿਰਿ ਪਰੈ ਨਿਰਖਿ ਅਸਵਾਰਾ ॥੬੮॥
गिरि गिरि परै निरखि असवारा ॥६८॥

(तान्) दृष्ट्वा सवाराः कम्पन्ते स्म। ६८.

ਕਹੂੰ ਭੇਰ ਭੀਖਨ ਭਭਕਾਰਹਿ ॥
कहूं भेर भीखन भभकारहि ॥

कुत्रचित् घोराः गर्जनाः अभवन् ।

ਕਹੂੰ ਬੀਰ ਬਾਜੀ ਰਨ ਡਾਰਹਿ ॥
कहूं बीर बाजी रन डारहि ॥

कदाचित् अश्वाः युद्धक्षेत्रे योद्धान् पातयन्ति स्म ।

ਕਿਤਕ ਸੂਰ ਸੈਹਥੀ ਫਿਰਾਵਤ ॥
कितक सूर सैहथी फिरावत ॥

कति योद्धाः सैथिं (शूलानि) डुलन्ति स्म।

ਮਹਾ ਕਾਲ ਕੇ ਸਨਮੁਖ ਧਾਵਤ ॥੬੯॥
महा काल के सनमुख धावत ॥६९॥

महाकाले च सहमणितः पतन्ति स्म। ६९.

ਕੇਤਿਕ ਬਜ੍ਰ ਬਰਛਿਯਨ ਲੈ ਕੈ ॥
केतिक बज्र बरछियन लै कै ॥

वज्रशूलैः कति दैत्याः |

ਧਾਵਤ ਅਸੁਰ ਕੋਪ ਤਨ ਤੈ ਕੈ ॥
धावत असुर कोप तन तै कै ॥

ते क्रोधेन आक्रमणं कुर्वन्ति स्म।

ਕੋਪਿ ਕਾਲ ਪਰ ਕਰਤ ਪ੍ਰਹਾਰਾ ॥
कोपि काल पर करत प्रहारा ॥

ते क्रोधेन कालम् आक्रमयन्ति स्म।

ਜਾਨੁਕ ਸਲਭ ਦੀਪ ਅਨੁਹਾਰਾ ॥੭੦॥
जानुक सलभ दीप अनुहारा ॥७०॥

(इव दृश्यते स्म) यथा ते दीपस्य उपरि (सड़्गाः) पतङ्गाः इव आसन्। ७० ।

ਭਰੇ ਗੁਮਾਨ ਬਡੇ ਗਰਬੀਲੇ ॥
भरे गुमान बडे गरबीले ॥

ते अतीव अभिमानिनः, अभिमानपूर्णाः आसन्

ਧਾਵਤ ਚੌਪਿ ਚੜੇ ਚਟਕੀਲੇ ॥
धावत चौपि चड़े चटकीले ॥

उत्साहेन च ते महता वेगेन गतवन्तः।

ਪੀਸਿ ਪੀਸਿ ਰਦਨਛਦ ਦੋਊ ॥
पीसि पीसि रदनछद दोऊ ॥

दन्तैः अधरद्वयं पिष्टव्यम्

ਧਾਵਤ ਮਹਾ ਕਾਲ ਪਰ ਸੋਊ ॥੭੧॥
धावत महा काल पर सोऊ ॥७१॥

ते महाकालस्य उपरि आक्रमणं कुर्वन्ति स्म। ७१.

ਬਾਜਹਿ ਢੋਲਿ ਮ੍ਰਿਦੰਗ ਨਗਾਰਾ ॥
बाजहि ढोलि म्रिदंग नगारा ॥

ढोल मृदङ्गाः नागरे च वादयन्ति स्म

ਭੀਖਨ ਕਰਤ ਭੇਰ ਭਭਕਾਰਾ ॥
भीखन करत भेर भभकारा ॥

पशवः च घोरं शब्दान् कुर्वन्ति स्म।

ਜੰਗ ਮੁਚੰਗ ਉਪੰਗ ਬਜੇ ਰਨ ॥
जंग मुचंग उपंग बजे रन ॥

युद्धक्षेत्रे युद्धक्षेत्रे, मुचाङ्गः, उपङ्गः, २.

ਝਾਲਰਿ ਤਾਲ ਨਫੀਰਨ ਕੇ ਗਨ ॥੭੨॥
झालरि ताल नफीरन के गन ॥७२॥

झलर, ताल, नफिरीनां समूहाः च क्रीडन्ति स्म । ७२.

ਮੁਰਲੀ ਮੁਰਜ ਕਹੀ ਰਨ ਬਾਜਤ ॥
मुरली मुरज कही रन बाजत ॥

कुत्रचित् समतलेषु मुरली, मुरज इत्यादयः क्रीडन्ति स्म ।

ਦਾਨਵ ਭਰੇ ਗੁਮਾਨਹਿ ਗਾਜਤ ॥
दानव भरे गुमानहि गाजत ॥

दिग्गजाः शङ्किताः गर्जन्ति स्म।

ਢੋਲਨ ਪਰ ਦੈ ਦੈ ਢਮਕਾਰੇ ॥
ढोलन पर दै दै ढमकारे ॥

दुन्दुभ्यां ताडनेन

ਗਹਿ ਗਹਿ ਧਵਤ ਕ੍ਰਿਪਾਨ ਕਟਾਰੇ ॥੭੩॥
गहि गहि धवत क्रिपान कटारे ॥७३॥

ते च खड्गशूलधारिणः पलायन्ते स्म। ७३ इति ।

ਦੀਰਘ ਦਾਤ ਕਾਢਿ ਕਈ ਕੋਸਾ ॥
दीरघ दात काढि कई कोसा ॥

यावन्तः दन्ताः दीर्घाः दन्ताः

ਧਾਵਤ ਅਸੁਰ ਹੀਏ ਕਰਿ ਜੋਸਾ ॥
धावत असुर हीए करि जोसा ॥

दिग्गजाः च हृदये उत्साहेन त्वरितम् आगच्छन्ति स्म।

ਮਾਰਨ ਮਹਾ ਕਾਲ ਕਹ ਧਾਵੈ ॥
मारन महा काल कह धावै ॥

(ते) महाकालस्य वधार्थं त्वरयन्ति स्म।

ਮਨੋ ਮਾਰਤ ਵੇਈ ਮਰਿ ਜਾਵੈ ॥੭੪॥
मनो मारत वेई मरि जावै ॥७४॥

(इदं प्रतीयते स्म) यथा ते आत्महत्यां कुर्वन्ति स्म। ७४.

ਦਾਨਵ ਮਹਾ ਕੋਪ ਕਰਿ ਢੂਕੇ ॥
दानव महा कोप करि ढूके ॥

दिग्गजाः अतीव क्रुद्धाः आगताः

ਮਾਰਹਿ ਮਾਰਿ ਦਸੋ ਦਿਸਿ ਕੂਕੇ ॥
मारहि मारि दसो दिसि कूके ॥

दशदिक्षु च 'मारो मारो' श्रूयते स्म।

ਦੈ ਦੈ ਢੋਲਿ ਮ੍ਰਿਦੰਗ ਨਗਾਰੇ ॥
दै दै ढोलि म्रिदंग नगारे ॥

ढोलः, मृदङ्गाः, नागरे दाई दाई च

ਕਾਢਿ ਕਾਢਿ ਅਰਿ ਦਾਤਿ ਡਰਾਰੇ ॥੭੫॥
काढि काढि अरि दाति डरारे ॥७५॥

शत्रुः च तान् दन्तं बहिः आकृष्य भयभीतं करोति स्म। ७५.

ਚਾਹਤ ਮਹਾ ਕਾਲ ਕਹ ਮਾਰੋ ॥
चाहत महा काल कह मारो ॥

ते महायुगं मारयितुम् इच्छन्ति स्म,

ਮਹਾ ਪੁਰਖ ਨਹਿ ਕਰਤ ਬਿਚਾਰੋ ॥
महा पुरख नहि करत बिचारो ॥

किन्तु ते बहु मूर्खतापूर्वकं न चिन्तयन्ति स्म

ਜਿਨ ਸਭ ਜਗ ਕਾ ਕਰਾ ਪਸਾਰਾ ॥
जिन सभ जग का करा पसारा ॥

येन सम्पूर्णं जगत् विस्तारितम्, .

ਤਾਹਿ ਚਹਤ ਤੇ ਮੂੜ ਸੰਘਾਰਾ ॥੭੬॥
ताहि चहत ते मूड़ संघारा ॥७६॥

ते मूर्खाः तं मारयितुम् इच्छन्ति स्म।76.

ਠੋਕਿ ਠੋਕਿ ਭੁਜ ਦੰਡਨ ਜੋਧਾ ॥
ठोकि ठोकि भुज दंडन जोधा ॥

पार्श्वं ताडयन् योद्धवः क्रुद्धाः |

ਧਾਵਤ ਮਹਾ ਕਾਲ ਪਰ ਕ੍ਰੋਧਾ ॥
धावत महा काल पर क्रोधा ॥

आक्रमित महा कल.

ਬੀਸ ਪਦੁਮ ਦਾਨਵ ਤਵ ਭਯੋ ॥
बीस पदुम दानव तव भयो ॥

तत्र विंशतिपद्मदैत्यानां सैन्यं समागतम् |

ਨਾਸ ਕਰਨ ਕਾਲੀ ਕੋ ਧਯੋ ॥੭੭॥
नास करन काली को धयो ॥७७॥

उत्थाय च कलिं नाशये ॥७७॥