श्री दसम् ग्रन्थः

पुटः - 1125


ਤਾ ਕੀ ਪ੍ਰਭਾ ਸਮਾਨ ਕਹੋ ਕਿਹ ਰਾਖੀਐ ॥
ता की प्रभा समान कहो किह राखीऐ ॥

तस्याः सौन्दर्यवत् वद, कः वक्तव्यः।

ਅਪ੍ਰਮਾਨ ਤਿਹ ਪ੍ਰਭਾ ਜਗਤ ਮੈ ਜਾਨਿਯੈ ॥
अप्रमान तिह प्रभा जगत मै जानियै ॥

तस्याः सौन्दर्यं जगति अप्रतिमम् इति प्रसिद्धम् आसीत् ।

ਹੋ ਅਸੁਰੇਸ ਦਿਨ ਨਾਥ ਕਿ ਸਸਿ ਕਰਿ ਮਾਨਿਯੈ ॥੩॥
हो असुरेस दिन नाथ कि ससि करि मानियै ॥३॥

दैत्यराज्यमिव मन्तव्यं सूर्यचन्द्रचन्द्रम्। ३.

ਚੌਪਈ ॥
चौपई ॥

चतुर्विंशतिः : १.

ਭੋਗ ਮਤੀ ਨਿਰਖਤ ਤਿਹ ਭਈ ॥
भोग मती निरखत तिह भई ॥

यदा भोग मतिः तं दृष्टवान्

ਮਨ ਬਚ ਕ੍ਰਮ ਬਸਿ ਹ੍ਵੈ ਗਈ ॥
मन बच क्रम बसि ह्वै गई ॥

(ततः) मोक्षं कृत्वा मनः तस्य निवासः अभवत्।

ਚਿਤ ਕੇ ਬਿਖੈ ਬਿਚਾਰਿ ਬਿਚਾਰਿਯੋ ॥
चित के बिखै बिचारि बिचारियो ॥

(सः) मनसि चिन्तितवान्

ਏਕਹਿ ਦੂਤਨ ਪ੍ਰਗਟ ਉਚਾਰਿਯੋ ॥੪॥
एकहि दूतन प्रगट उचारियो ॥४॥

(दूतं च आहूय) स्पष्टतया उक्तवान्। ४.

ਦੋਹਰਾ ॥
दोहरा ॥

द्वयम् : १.

ਸੁਨਹੁ ਸਖੀ ਗੁਲ ਮਿਹਰ ਕੌ ਦੀਜੈ ਮੋਹਿ ਮਿਲਾਇ ॥
सुनहु सखी गुल मिहर कौ दीजै मोहि मिलाइ ॥

हे सखी ! शृणु, गुल मिहार देहि।

ਜਨਮ ਜਨਮ ਦਾਰਿਦ੍ਰ ਤਵ ਦੈਹੋ ਸਕਲ ਮਿਟਾਇ ॥੫॥
जनम जनम दारिद्र तव दैहो सकल मिटाइ ॥५॥

अहं तव जन्मानां दारिद्र्यं छिन्दामि। ५.

ਚੌਪਈ ॥
चौपई ॥

चतुर्विंशतिः : १.

ਐਸੇ ਬਚਨ ਸੁਨਤ ਸਖੀ ਭਈ ॥
ऐसे बचन सुनत सखी भई ॥

इति श्रुत्वा सखीः ।

ਤਤਛਿਨ ਦੌਰਿ ਤਹਾ ਹੀ ਗਈ ॥
ततछिन दौरि तहा ही गई ॥

(ततः) सा तत्क्षणमेव तस्य समीपं धावितवती।

ਭਾਤਿ ਭਾਤਿ ਤਾ ਕੌ ਸਮੁਝਾਯੋ ॥
भाति भाति ता कौ समुझायो ॥

तस्मै बहुधा व्याख्यातम्

ਆਨ ਹਿਤੂ ਕਹ ਮੀਤ ਮਿਲਾਯੋ ॥੬॥
आन हितू कह मीत मिलायो ॥६॥

आगत्य च प्रियं प्रेम्णः दत्तवान्। ६.

ਦੋਹਰਾ ॥
दोहरा ॥

द्वयम् : १.

ਮਨ ਭਾਵੰਤਾ ਮੀਤ ਸੁਭ ਤਰੁਨਿ ਤਰੁਨ ਕੌ ਪਾਇ ॥
मन भावंता मीत सुभ तरुनि तरुन कौ पाइ ॥

सुन्दरं मित्रं प्राप्य स्त्रियं प्रीणयति

ਰਸ ਤਾ ਕੇ ਰਸਤੀ ਭਈ ਅਕਬਰ ਦਯੋ ਭੁਲਾਇ ॥੭॥
रस ता के रसती भई अकबर दयो भुलाइ ॥७॥

तस्य प्रेम्णा लीना भूत्वा अकबरं विस्मृतवती।7.

ਤ੍ਰਿਯ ਚਿੰਤਾ ਚਿਤ ਮੈ ਕਰੀ ਰਹੌਂ ਮੀਤ ਕੇ ਸਾਥ ॥
त्रिय चिंता चित मै करी रहौं मीत के साथ ॥

सखी सह स्थातुं सा मनसि चिन्तितवती

ਅਕਬਰ ਘਰ ਤੇ ਨਿਕਸਿਯੈ ਕਛੁ ਚਰਿਤ੍ਰ ਕੇ ਸਾਥ ॥੮॥
अकबर घर ते निकसियै कछु चरित्र के साथ ॥८॥

अकबरस्य गृहात् च केनचित् चरित्रेण निर्गच्छतु। ८.

ਅੜਿਲ ॥
अड़िल ॥

अडिगः : १.

ਕਹਿਯੋ ਮੀਤ ਸੌ ਨਾਰਿ ਤਵਨਿ ਸਮਝਾਇ ਕਰਿ ॥
कहियो मीत सौ नारि तवनि समझाइ करि ॥

सा स्त्रिया मित्राय व्याख्यात उवाच।

ਪ੍ਰਗਟ ਕਹਿਯੋ ਪਿਯ ਸਾਥ ਚਰਿਤ੍ਰ ਦਿਖਾਇ ਕਰਿ ॥
प्रगट कहियो पिय साथ चरित्र दिखाइ करि ॥

प्रियः पासः सूक्ष्मरूपेण (चरित्रं) प्रकाशयितुं उक्तवान्

ਆਪੁਨ ਮੈ ਸ੍ਵੈ ਇਕ ਦ੍ਰੁਮ ਮਾਝ ਗਡਾਇਹੌ ॥
आपुन मै स्वै इक द्रुम माझ गडाइहौ ॥

यत् अहं सेतुना अधः निगूहिष्यामि

ਹੋ ਤਹ ਤੇ ਨਿਕਸਿ ਸਜਨ ਤੁਮਰੇ ਗ੍ਰਿਹ ਆਇਹੌ ॥੯॥
हो तह ते निकसि सजन तुमरे ग्रिह आइहौ ॥९॥

ततः बहिः च महोदय! अहं तव गृहम् आगमिष्यामि। ९.

ਚੌਪਈ ॥
चौपई ॥

चतुर्विंशतिः : १.

ਮੀਤ ਬਿਹਸਿ ਯੌ ਬਚਨ ਉਚਾਰੇ ॥
मीत बिहसि यौ बचन उचारे ॥

मित्रं हसन् उक्तवान् ।

ਤੁਮ ਐਹੋ ਕਿਹ ਭਾਤਿ ਹਮਾਰੇ ॥
तुम ऐहो किह भाति हमारे ॥

कथं मम समीपम् आगमिष्यसि ?

ਤਨਿਕ ਭਨਕ ਅਕਬਰ ਸੁਨਿ ਲੈ ਹੈ ॥
तनिक भनक अकबर सुनि लै है ॥

यदि अकबरः दुष्टवत् दुष्टः आसीत्

ਮੁਹਿ ਤੁਹਿ ਕੋ ਜਮ ਲੋਕ ਪਠੈ ਹੈ ॥੧੦॥
मुहि तुहि को जम लोक पठै है ॥१०॥

तदा यमः त्वां मां च प्रेषयिष्यति। १०.

ਅੜਿਲ ॥
अड़िल ॥

अडिगः : १.

ਅਕਬਰ ਬਪੁਰੋ ਕਹਾ ਛਲਹਿ ਛਲਿ ਡਾਰਿਹੋਂ ॥
अकबर बपुरो कहा छलहि छलि डारिहों ॥

(स्त्री उक्तवती) अकबर तदा कि (अहं) युक्तिं वञ्चयिष्यामि अपि।

ਭੇਦ ਪਾਇ ਨਿਕਸੌਗੀ ਤੁਮੈ ਬਿਹਾਰਿਹੋਂ ॥
भेद पाइ निकसौगी तुमै बिहारिहों ॥

(अहं) भवता सह बहिः आगत्य विनोदं कर्तुं अवसरं गृह्णामि।

ਯਾ ਮੂਰਖ ਕੇ ਸੀਸ ਜੂਤਿਯਨ ਝਾਰਿ ਕੈ ॥
या मूरख के सीस जूतियन झारि कै ॥

तस्य मूर्खस्य शिरसि पादप्रहारेन

ਹੋ ਮਿਲਿਹੌ ਤੁਹਿ ਪਿਯ ਆਇ ਚਰਿਤ੍ਰ ਦਿਖਾਰਿ ਕੈ ॥੧੧॥
हो मिलिहौ तुहि पिय आइ चरित्र दिखारि कै ॥११॥

चरित्रदर्शनेन च प्रिये ! अहम् आगत्य त्वां मिलिष्यामि। ११.

ਜਾਨਿਕ ਬਡੇ ਚਿਨਾਰ ਤਰੇ ਸੋਵਤ ਭਈ ॥
जानिक बडे चिनार तरे सोवत भई ॥

सा जानीतेव पिपलवृक्षस्य विशालशाखायाः अधः सुप्तवती ।

ਲਖਿ ਅਕਬਰ ਸੌ ਜਾਗਿ ਨ ਟਰਿ ਆਗੇ ਗਈ ॥
लखि अकबर सौ जागि न टरि आगे गई ॥

अकबरं दृष्ट्वा जागरणं कृत्वा सा नेतृत्वाय अग्रे न गता ।

ਯਾ ਦ੍ਰੁਮ ਕੀ ਮੁਹਿ ਛਾਹਿ ਅਧਿਕ ਨੀਕੀ ਲਗੀ ॥
या द्रुम की मुहि छाहि अधिक नीकी लगी ॥

(अकबरः आगतः तदा सा (स्त्री) अवदत्) अस्य खड्गस्य छाया मम बहु रोचते।

ਹੋ ਪੌਢਿ ਰਹੀ ਸੁਖ ਪਾਇ ਨ ਤਜਿ ਨਿੰਦ੍ਰਾ ਜਗੀ ॥੧੨॥
हो पौढि रही सुख पाइ न तजि निंद्रा जगी ॥१२॥

(तस्मात्) सुखेन शयितोऽस्मि निद्राद् न जागरितः। १२.

ਦੋਹਰਾ ॥
दोहरा ॥

द्वयम् : १.

ਆਪੇ ਅਕਬਰ ਬਾਹ ਗਹਿ ਜੋ ਮੁਹਿ ਆਇ ਜਗਾਇ ॥
आपे अकबर बाह गहि जो मुहि आइ जगाइ ॥

यदि अकबरः स्वयं आगत्य मम बाहुं धारयित्वा मां जागरयति

ਹੌ ਇਹ ਹੀ ਸੋਈ ਰਹੌ ਪਨ੍ਰਹਹਿਨ ਤਾਹਿ ਲਗਾਇ ॥੧੩॥
हौ इह ही सोई रहौ पन्रहहिन ताहि लगाइ ॥१३॥

तदपि अहं तस्याः उपरि जूताः कृत्वा निद्रां करिष्यामि। १३.

ਚੌਪਈ ॥
चौपई ॥

चतुर्विंशतिः : १.

ਐਸੀ ਬਾਤ ਸਾਹ ਸੁਨਿ ਪਾਈ ॥
ऐसी बात साह सुनि पाई ॥

इति श्रुत्वा राजा

ਲੈ ਪਨਹੀ ਤਿਹ ਓਰ ਚਲਾਈ ॥
लै पनही तिह ओर चलाई ॥

अतः सा जूतां गृहीत्वा तस्य उपरि स्थापयति स्म।

ਜੂਤੀ ਵਹੈ ਹਾਥ ਤਿਨ ਲਈ ॥
जूती वहै हाथ तिन लई ॥

सा (स्त्री) तदेव जूतां हस्ते गृहीतवती

ਬੀਸਕ ਝਾਰਿ ਅਕਬਰਹਿ ਗਈ ॥੧੪॥
बीसक झारि अकबरहि गई ॥१४॥

विंशतिः (जूताः) च अकबरं मारितवन्तः। १४.