ਬਾਰਹ ਮਾਹਾ ਮਾਂਝ ਮਹਲਾ ੫ ਘਰੁ ੪ ॥
बारह माहा मांझ महला ५ घरु ४ ॥

बारा माहा ~ बारा महिने: माझ, पाचवी मेहल, चौथे घर:

ੴ ਸਤਿਗੁਰ ਪ੍ਰਸਾਦਿ ॥
ੴ सतिगुर प्रसादि ॥

एक वैश्विक निर्माता देव. खऱ्या गुरूंच्या कृपेने:

ਕਿਰਤਿ ਕਰਮ ਕੇ ਵੀਛੁੜੇ ਕਰਿ ਕਿਰਪਾ ਮੇਲਹੁ ਰਾਮ ॥
किरति करम के वीछुड़े करि किरपा मेलहु राम ॥

आम्ही केलेल्या कृतींमुळे आम्ही तुमच्यापासून वेगळे झालो आहोत. कृपया तुझी दया दाखवा आणि आम्हाला तुझ्याशी एकरूप कर, प्रभु.

ਚਾਰਿ ਕੁੰਟ ਦਹ ਦਿਸ ਭ੍ਰਮੇ ਥਕਿ ਆਏ ਪ੍ਰਭ ਕੀ ਸਾਮ ॥
चारि कुंट दह दिस भ्रमे थकि आए प्रभ की साम ॥

पृथ्वीच्या चारही कोपऱ्यात आणि दहा दिशांना भटकताना आपण कंटाळलो आहोत. देवा, आम्ही तुझ्या आश्रयाला आलो आहोत.

ਧੇਨੁ ਦੁਧੈ ਤੇ ਬਾਹਰੀ ਕਿਤੈ ਨ ਆਵੈ ਕਾਮ ॥
धेनु दुधै ते बाहरी कितै न आवै काम ॥

दुधाशिवाय गाय काही काम करत नाही.

ਜਲ ਬਿਨੁ ਸਾਖ ਕੁਮਲਾਵਤੀ ਉਪਜਹਿ ਨਾਹੀ ਦਾਮ ॥
जल बिनु साख कुमलावती उपजहि नाही दाम ॥

पाण्याशिवाय पीक सुकते आणि त्याला चांगला भाव मिळत नाही.

ਹਰਿ ਨਾਹ ਨ ਮਿਲੀਐ ਸਾਜਨੈ ਕਤ ਪਾਈਐ ਬਿਸਰਾਮ ॥
हरि नाह न मिलीऐ साजनै कत पाईऐ बिसराम ॥

जर आपल्याला आपला मित्र परमेश्वर भेटला नाही तर आपण आपले विसावा कसे शोधू?

ਜਿਤੁ ਘਰਿ ਹਰਿ ਕੰਤੁ ਨ ਪ੍ਰਗਟਈ ਭਠਿ ਨਗਰ ਸੇ ਗ੍ਰਾਮ ॥
जितु घरि हरि कंतु न प्रगटई भठि नगर से ग्राम ॥

ती घरे, ती ह्रदये, ज्यात पती प्रगट नाही - ती गावे आणि गावे जळत्या भट्टीसारखी आहेत.

ਸ੍ਰਬ ਸੀਗਾਰ ਤੰਬੋਲ ਰਸ ਸਣੁ ਦੇਹੀ ਸਭ ਖਾਮ ॥
स्रब सीगार तंबोल रस सणु देही सभ खाम ॥

सर्व सजावट, श्वास गोड करण्यासाठी सुपारी चघळणे आणि शरीर हे सर्व निरुपयोगी आणि व्यर्थ आहे.

ਪ੍ਰਭ ਸੁਆਮੀ ਕੰਤ ਵਿਹੂਣੀਆ ਮੀਤ ਸਜਣ ਸਭਿ ਜਾਮ ॥
प्रभ सुआमी कंत विहूणीआ मीत सजण सभि जाम ॥

देवाशिवाय, आपला पती, आपला स्वामी आणि स्वामी, सर्व मित्र आणि साथीदार मृत्यूच्या दूतासारखे आहेत.

ਨਾਨਕ ਕੀ ਬੇਨੰਤੀਆ ਕਰਿ ਕਿਰਪਾ ਦੀਜੈ ਨਾਮੁ ॥
नानक की बेनंतीआ करि किरपा दीजै नामु ॥

ही नानकांची प्रार्थना आहे: "कृपया तुझी दया दाखव, आणि तुझे नाव दे.

ਹਰਿ ਮੇਲਹੁ ਸੁਆਮੀ ਸੰਗਿ ਪ੍ਰਭ ਜਿਸ ਕਾ ਨਿਹਚਲ ਧਾਮ ॥੧॥
हरि मेलहु सुआमी संगि प्रभ जिस का निहचल धाम ॥१॥

हे माझ्या स्वामी आणि स्वामी, हे देवा, तुझ्या सान्निध्यात मला तुझ्याशी एकरूप कर." ||1||

ਚੇਤਿ ਗੋਵਿੰਦੁ ਅਰਾਧੀਐ ਹੋਵੈ ਅਨੰਦੁ ਘਣਾ ॥
चेति गोविंदु अराधीऐ होवै अनंदु घणा ॥

चैत महिन्यात, विश्वाच्या परमेश्वराचे ध्यान केल्याने, एक खोल आणि गहन आनंद प्राप्त होतो.

ਸੰਤ ਜਨਾ ਮਿਲਿ ਪਾਈਐ ਰਸਨਾ ਨਾਮੁ ਭਣਾ ॥
संत जना मिलि पाईऐ रसना नामु भणा ॥

विनम्र संतांच्या भेटीने, भगवंत सापडतो, जसे आपण आपल्या जिभेने त्याचे नामस्मरण करतो.

ਜਿਨਿ ਪਾਇਆ ਪ੍ਰਭੁ ਆਪਣਾ ਆਏ ਤਿਸਹਿ ਗਣਾ ॥
जिनि पाइआ प्रभु आपणा आए तिसहि गणा ॥

ज्यांना ईश्वरप्राप्ती झाली त्यांचे या जगात येणे.

ਇਕੁ ਖਿਨੁ ਤਿਸੁ ਬਿਨੁ ਜੀਵਣਾ ਬਿਰਥਾ ਜਨਮੁ ਜਣਾ ॥
इकु खिनु तिसु बिनु जीवणा बिरथा जनमु जणा ॥

जे त्याच्याशिवाय जगतात, एका क्षणासाठीही - त्यांचे जीवन व्यर्थ ठरते.

ਜਲਿ ਥਲਿ ਮਹੀਅਲਿ ਪੂਰਿਆ ਰਵਿਆ ਵਿਚਿ ਵਣਾ ॥
जलि थलि महीअलि पूरिआ रविआ विचि वणा ॥

परमेश्वर जल, भूमी आणि सर्व अवकाश सर्वत्र व्यापून आहे. तो जंगलातही सामावलेला आहे.

ਸੋ ਪ੍ਰਭੁ ਚਿਤਿ ਨ ਆਵਈ ਕਿਤੜਾ ਦੁਖੁ ਗਣਾ ॥
सो प्रभु चिति न आवई कितड़ा दुखु गणा ॥

ज्यांना देवाचे स्मरण होत नाही त्यांना किती वेदना होत असतील!

ਜਿਨੀ ਰਾਵਿਆ ਸੋ ਪ੍ਰਭੂ ਤਿੰਨਾ ਭਾਗੁ ਮਣਾ ॥
जिनी राविआ सो प्रभू तिंना भागु मणा ॥

जे आपल्या देवावर वास करतात त्यांचे भाग्य मोठे असते.

ਹਰਿ ਦਰਸਨ ਕੰਉ ਮਨੁ ਲੋਚਦਾ ਨਾਨਕ ਪਿਆਸ ਮਨਾ ॥
हरि दरसन कंउ मनु लोचदा नानक पिआस मना ॥

माझे मन भगवंताच्या दर्शनासाठी तळमळत आहे. हे नानक, माझे मन किती तहानलेले आहे!

ਚੇਤਿ ਮਿਲਾਏ ਸੋ ਪ੍ਰਭੂ ਤਿਸ ਕੈ ਪਾਇ ਲਗਾ ॥੨॥
चेति मिलाए सो प्रभू तिस कै पाइ लगा ॥२॥

चैत महिन्यात जो मला देवाशी जोडतो त्याच्या चरणांना मी स्पर्श करतो. ||2||

ਵੈਸਾਖਿ ਧੀਰਨਿ ਕਿਉ ਵਾਢੀਆ ਜਿਨਾ ਪ੍ਰੇਮ ਬਿਛੋਹੁ ॥
वैसाखि धीरनि किउ वाढीआ जिना प्रेम बिछोहु ॥

वैशाख महिन्यात वधूने धीर कसा धरावा? ती तिच्या प्रेयसीपासून विभक्त झाली आहे.

ਹਰਿ ਸਾਜਨੁ ਪੁਰਖੁ ਵਿਸਾਰਿ ਕੈ ਲਗੀ ਮਾਇਆ ਧੋਹੁ ॥
हरि साजनु पुरखु विसारि कै लगी माइआ धोहु ॥

ती परमेश्वराला, तिचा जीवनसाथी, तिचा स्वामी विसरली आहे; ती माया, कपटी मायेशी आसक्त झाली आहे.

ਪੁਤ੍ਰ ਕਲਤ੍ਰ ਨ ਸੰਗਿ ਧਨਾ ਹਰਿ ਅਵਿਨਾਸੀ ਓਹੁ ॥
पुत्र कलत्र न संगि धना हरि अविनासी ओहु ॥

ना पुत्र, ना जोडीदार, ना संपत्ती तुमच्या बरोबर जाणार नाही - फक्त शाश्वत परमेश्वर.

ਪਲਚਿ ਪਲਚਿ ਸਗਲੀ ਮੁਈ ਝੂਠੈ ਧੰਧੈ ਮੋਹੁ ॥
पलचि पलचि सगली मुई झूठै धंधै मोहु ॥

खोट्या व्यवसायांच्या प्रेमात अडकलेले आणि अडकलेले, सर्व जग नष्ट होत आहे.

ਇਕਸੁ ਹਰਿ ਕੇ ਨਾਮ ਬਿਨੁ ਅਗੈ ਲਈਅਹਿ ਖੋਹਿ ॥
इकसु हरि के नाम बिनु अगै लईअहि खोहि ॥

एका परमेश्वराच्या नामाशिवाय ते परलोकात आपले जीवन गमावतात.

ਦਯੁ ਵਿਸਾਰਿ ਵਿਗੁਚਣਾ ਪ੍ਰਭ ਬਿਨੁ ਅਵਰੁ ਨ ਕੋਇ ॥
दयु विसारि विगुचणा प्रभ बिनु अवरु न कोइ ॥

दयाळू परमेश्वराला विसरून ते नाश पावतात. परमात्म्याशिवाय दुसरे अजिबात नाही.

ਪ੍ਰੀਤਮ ਚਰਣੀ ਜੋ ਲਗੇ ਤਿਨ ਕੀ ਨਿਰਮਲ ਸੋਇ ॥
प्रीतम चरणी जो लगे तिन की निरमल सोइ ॥

जे प्रिय परमेश्वराच्या चरणांशी संलग्न आहेत त्यांची प्रतिष्ठा शुद्ध आहे.

ਨਾਨਕ ਕੀ ਪ੍ਰਭ ਬੇਨਤੀ ਪ੍ਰਭ ਮਿਲਹੁ ਪਰਾਪਤਿ ਹੋਇ ॥
नानक की प्रभ बेनती प्रभ मिलहु परापति होइ ॥

नानक देवाला ही प्रार्थना करतात: "कृपया, ये आणि मला तुझ्याशी जोड.

ਵੈਸਾਖੁ ਸੁਹਾਵਾ ਤਾਂ ਲਗੈ ਜਾ ਸੰਤੁ ਭੇਟੈ ਹਰਿ ਸੋਇ ॥੩॥
वैसाखु सुहावा तां लगै जा संतु भेटै हरि सोइ ॥३॥

वैशाख महिना सुंदर आणि आल्हाददायक असतो, जेव्हा संत मला परमेश्वराला भेटायला लावतात. ||3||

ਹਰਿ ਜੇਠਿ ਜੁੜੰਦਾ ਲੋੜੀਐ ਜਿਸੁ ਅਗੈ ਸਭਿ ਨਿਵੰਨਿ ॥
हरि जेठि जुड़ंदा लोड़ीऐ जिसु अगै सभि निवंनि ॥

जयत महिन्यात वधूला परमेश्वराला भेटण्याची आस असते. सर्व त्याच्यापुढे नम्रतेने नतमस्तक होतात.

ਹਰਿ ਸਜਣ ਦਾਵਣਿ ਲਗਿਆ ਕਿਸੈ ਨ ਦੇਈ ਬੰਨਿ ॥
हरि सजण दावणि लगिआ किसै न देई बंनि ॥

ज्याने खरा मित्र भगवंताच्या अंगरखाचा शिरकाव केला आहे - त्याला कोणीही बंधनात ठेवू शकत नाही.

ਮਾਣਕ ਮੋਤੀ ਨਾਮੁ ਪ੍ਰਭ ਉਨ ਲਗੈ ਨਾਹੀ ਸੰਨਿ ॥
माणक मोती नामु प्रभ उन लगै नाही संनि ॥

देवाचे नाव रत्न, मोती आहे. ते चोरले किंवा नेले जाऊ शकत नाही.

ਰੰਗ ਸਭੇ ਨਾਰਾਇਣੈ ਜੇਤੇ ਮਨਿ ਭਾਵੰਨਿ ॥
रंग सभे नाराइणै जेते मनि भावंनि ॥

मनाला प्रसन्न करणारी सर्व सुखे परमेश्वरात आहेत.

ਜੋ ਹਰਿ ਲੋੜੇ ਸੋ ਕਰੇ ਸੋਈ ਜੀਅ ਕਰੰਨਿ ॥
जो हरि लोड़े सो करे सोई जीअ करंनि ॥

परमेश्वराची इच्छा आहे, तो तसे वागतो आणि त्याचे प्राणीही तसे वागतात.

ਜੋ ਪ੍ਰਭਿ ਕੀਤੇ ਆਪਣੇ ਸੇਈ ਕਹੀਅਹਿ ਧੰਨਿ ॥
जो प्रभि कीते आपणे सेई कहीअहि धंनि ॥

त्यांनाच धन्य म्हणतात, ज्यांना देवाने स्वतःचे बनवले आहे.

ਆਪਣ ਲੀਆ ਜੇ ਮਿਲੈ ਵਿਛੁੜਿ ਕਿਉ ਰੋਵੰਨਿ ॥
आपण लीआ जे मिलै विछुड़ि किउ रोवंनि ॥

जर लोक स्वतःच्या प्रयत्नाने परमेश्वराला भेटू शकतील, तर ते वियोगाच्या दुःखात का ओरडत असतील?

ਸਾਧੂ ਸੰਗੁ ਪਰਾਪਤੇ ਨਾਨਕ ਰੰਗ ਮਾਣੰਨਿ ॥
साधू संगु परापते नानक रंग माणंनि ॥

हे नानक, सद्संगत, पवित्र संगतीत त्याला भेटल्याने स्वर्गीय आनंद प्राप्त होतो.

ਹਰਿ ਜੇਠੁ ਰੰਗੀਲਾ ਤਿਸੁ ਧਣੀ ਜਿਸ ਕੈ ਭਾਗੁ ਮਥੰਨਿ ॥੪॥
हरि जेठु रंगीला तिसु धणी जिस कै भागु मथंनि ॥४॥

जयत महिन्यात, चंचल पती भगवान तिला भेटतात, ज्याच्या कपाळावर असे चांगले भाग्य लिहिलेले आहे. ||4||

ਆਸਾੜੁ ਤਪੰਦਾ ਤਿਸੁ ਲਗੈ ਹਰਿ ਨਾਹੁ ਨ ਜਿੰਨਾ ਪਾਸਿ ॥
आसाड़ु तपंदा तिसु लगै हरि नाहु न जिंना पासि ॥

आषाढ महिना तापदायक वाटतो, जे त्यांच्या पती प्रभूच्या जवळ नाहीत.

ਜਗਜੀਵਨ ਪੁਰਖੁ ਤਿਆਗਿ ਕੈ ਮਾਣਸ ਸੰਦੀ ਆਸ ॥
जगजीवन पुरखु तिआगि कै माणस संदी आस ॥

त्यांनी देवाला, जगाचा जीवनाचा त्याग केला आहे आणि ते केवळ मर्त्यांवर अवलंबून आहेत.

ਦੁਯੈ ਭਾਇ ਵਿਗੁਚੀਐ ਗਲਿ ਪਈਸੁ ਜਮ ਕੀ ਫਾਸ ॥
दुयै भाइ विगुचीऐ गलि पईसु जम की फास ॥

द्वैताच्या प्रेमात, आत्मा-वधूचा नाश होतो; तिच्या गळ्यात तिने मृत्यूचा फास घातला आहे.

ਜੇਹਾ ਬੀਜੈ ਸੋ ਲੁਣੈ ਮਥੈ ਜੋ ਲਿਖਿਆਸੁ ॥
जेहा बीजै सो लुणै मथै जो लिखिआसु ॥

तुम्ही जशी पेरणी कराल तशीच कापणी कराल. तुमचे नशीब तुमच्या कपाळावर लिहिलेले आहे.

ਰੈਣਿ ਵਿਹਾਣੀ ਪਛੁਤਾਣੀ ਉਠਿ ਚਲੀ ਗਈ ਨਿਰਾਸ ॥
रैणि विहाणी पछुताणी उठि चली गई निरास ॥

जीवन-रात्र निघून जाते, आणि शेवटी, एखाद्याला पश्चात्ताप होतो आणि पश्चात्ताप होतो आणि नंतर अजिबात आशा न ठेवता निघून जातो.

ਜਿਨ ਕੌ ਸਾਧੂ ਭੇਟੀਐ ਸੋ ਦਰਗਹ ਹੋਇ ਖਲਾਸੁ ॥
जिन कौ साधू भेटीऐ सो दरगह होइ खलासु ॥

ज्यांना संतांची भेट होते ते परमेश्वराच्या दरबारात मुक्त होतात.

ਕਰਿ ਕਿਰਪਾ ਪ੍ਰਭ ਆਪਣੀ ਤੇਰੇ ਦਰਸਨ ਹੋਇ ਪਿਆਸ ॥
करि किरपा प्रभ आपणी तेरे दरसन होइ पिआस ॥

देवा, माझ्यावर दया दाखव. तुझ्या दर्शनाच्या धन्य दर्शनाची मला तहान लागली आहे.

ਪ੍ਰਭ ਤੁਧੁ ਬਿਨੁ ਦੂਜਾ ਕੋ ਨਹੀ ਨਾਨਕ ਕੀ ਅਰਦਾਸਿ ॥
प्रभ तुधु बिनु दूजा को नही नानक की अरदासि ॥

देवा, तुझ्याशिवाय दुसरे कोणीच नाही. ही नानकांची नम्र प्रार्थना आहे.

ਆਸਾੜੁ ਸੁਹੰਦਾ ਤਿਸੁ ਲਗੈ ਜਿਸੁ ਮਨਿ ਹਰਿ ਚਰਣ ਨਿਵਾਸ ॥੫॥
आसाड़ु सुहंदा तिसु लगै जिसु मनि हरि चरण निवास ॥५॥

आषाढ महिना आनंददायी असतो, जेव्हा परमेश्वराचे चरण मनात वास करतात. ||5||

ਸਾਵਣਿ ਸਰਸੀ ਕਾਮਣੀ ਚਰਨ ਕਮਲ ਸਿਉ ਪਿਆਰੁ ॥
सावणि सरसी कामणी चरन कमल सिउ पिआरु ॥

सावन महिन्यात, आत्मा-वधू प्रसन्न होते, जर ती परमेश्वराच्या कमळाच्या चरणांच्या प्रेमात पडली.

ਮਨੁ ਤਨੁ ਰਤਾ ਸਚ ਰੰਗਿ ਇਕੋ ਨਾਮੁ ਅਧਾਰੁ ॥
मनु तनु रता सच रंगि इको नामु अधारु ॥

तिचे मन आणि शरीर खऱ्याच्या प्रेमाने रंगलेले आहे; त्याचं नाव तिचा एकमेव आधार आहे.

Sri Guru Granth Sahib
शबद माहिती

शीर्षक: राग माझ
लेखक: गुरु अर्जन देव जी
पान: 133 - 134
ओळ क्रमांक: 5 - 11

राग माझ

राग माझ हे शिखांचे पाचवे गुरु (श्री गुरु अर्जुन देव जी) यांनी रचले होते. रागाचा उगम पंजाबी लोकसंगीतावर आधारित आहे आणि त्याचे सार 'ऑशियन' च्या माझा प्रदेशातील परंपरेपासून प्रेरित आहे; एखाद्या प्रिय व्यक्तीच्या परत येण्याची वाट पाहण्याचा आणि तळमळण्याचा खेळ. या रागामुळे निर्माण झालेल्या भावनांची तुलना अनेकदा विभक्त झाल्यानंतर आपल्या मुलाच्या परत येण्याची वाट पाहणाऱ्या आईशी केली गेली आहे. तिला मुलाच्या परत येण्याची अपेक्षा आणि आशा आहे, जरी त्याच क्षणी तिला त्यांच्या घरी परतण्याच्या अनिश्चिततेची वेदनादायक जाणीव आहे. हा राग आत्यंतिक प्रेमाची भावना जिवंत करतो आणि हे वियोगाच्या दु:खाने आणि वेदनांनी ठळक केले आहे.