प्रथमः मेहलः : १.
पश्य, इक्षुः कथं छिन्नः इति पश्यतु। तस्य शाखाः छित्त्वा तस्य पादौ बद्धाः पुटाः ।
ततः च, काष्ठरोलयोः मध्ये स्थापयित्वा मर्दितम्।
तस्य किं दण्डः क्रियते ! तस्य रसः निष्कास्य कड़ाहीयां स्थापितः भवति; यथा तप्तं भवति तथा निःश्वसति, क्रन्दति च।
ततः च, मर्दितं वेष्टनं सङ्गृह्य अधः अग्नौ दह्यते।
नानक: आगच्छन्तु जनाः, मधुरस्य इक्षुस्य कथं व्यवहारः भवति इति पश्यन्तु! ||२||
राग माझ पंचम सिख गुरु (श्री गुरु अर्जुन देव जी) द्वारा रचित हुआ। रागस्य उत्पत्तिः पंजाबी लोकसङ्गीतस्य आधारेण अस्ति तथा च तस्य सारः 'आशियाई' इत्यस्य माझाक्षेत्रपरम्पराभ्यः प्रेरितम् आसीत्; प्रियजनस्य पुनरागमनस्य प्रतीक्षायाः आकांक्षायाः च क्रीडा।अस्य रागस्य कारणेन उत्पन्नाः भावनाः प्रायः दीर्घकालं यावत् विरहस्य अनन्तरं स्वसन्ततिस्य पुनरागमनं प्रतीक्षमाणायाः मातुः भावानाम् तुलना कृता अस्ति। तस्याः बालस्य पुनरागमनस्य प्रतीक्षा आशा च अस्ति, यद्यपि तस्मिन् एव क्षणे सा तेषां गृहं प्रत्यागमनस्य अनिश्चिततायाः विषये दुःखदरूपेण अवगतः अस्ति अयं रागः अत्यन्तं प्रेम्णः भावः जीवन्तं करोति तथा च एतत् विरहस्य दुःखेन, पीडया च प्रकाशितं भवति।